Oceń
W muzeum sztuk pięknych we francuskim Blois naukowcy zidentyfikowali zabytkowy i zaginiony rękopis. Udało się odczytać palimpsest i ukrytą warstwę tekstu - to dzieło Archimedesa. Odkrycie rzuca nowe światło na historię rozwoju matematyki.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie odkrycie zostało dokonane w Musée des Beaux-Arts w Blois.
- Czym jest palimpsest i jak powstał tekst Archimedesa.
- Co zawiera odkryta karta z traktatem Archimedesa.
- Dlaczego druga strona karty jest trudna do odczytania.
Odkrycie w zbiorach muzeum. Palimpsest, rękopis i dzieła Archimedesa
To odkrycie poruszyło świat nauki. Badacz z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS), Victor Gysembergh, dokonał go w zbiorach Musée des Beaux-Arts w Blois. Zaintrygowała go pewna karta i postanowił porównać ją z archiwalnymi fotografiami rękopisu wykonanymi w 1906 roku przez duńskiego filologa Johana Ludviga Heiberga (bezcenna dokumentacja). Zidentyfikował zaginiony rękopis i fragment dzieła Archimedesa, a konkretnie brakujący element oznaczony numerem 123 z Palimpsestu Archimedesa. Należy przypomnieć, że trzy karty widoczne na fotografiach zniknęły i przez lata uważano je za utracone.
Co to jest palimpsest?
Czym jest palimpsest? To rękopis ze starszym tekstem ukrytym pod młodszą warstwą pisma. Pergamin był bardzo cenny w średniowieczu, więc częściowo zeskrobywano pierwotny tekst, by nanieść na niego nową treść. W przypadku palimpsestu Archimedesa, jego zapiski nadpisano księgą liturgiczną.
Palimpsest Archimedesa jest rękopisem z X wieku, który zawiera kopie dzieł Archimedesa. W XIII wieku przerobiono go na księgę modlitewną, zakrywając pierwotny tekst modlitwami.
Dzieła Archimedesa, odczytali palimpsest
Co dokładnie znajduje się na karcie odkrytej przez Gysembergha? Palimpsest zawiera fragment traktatu Archimedesa “O kuli i walcu”. Zidentyfikowano geometryczne diagramy i tekst obejmujący fragmenty pierwszej księgi dzieła, w tym twierdzenia od 39 do 41.
Znacznie bardziej intrygująca i trudniejsza do odczytania jest druga strona karty. Jak wyjaśnia Focus.pl, ktoś naniósł na nią iluminację przedstawiającą proroka Daniela w otoczeniu dwóch lwów. W ten sposób niemal całkowicie przykryto pierwotny tekst, a naukowcy nie dysponują jeszcze technologią zdolną do jego odczytania. Cała nadzieja w nowoczesnych technikach obszarowania, które są rozwijane.
Palimpsest Archimedesa. Historia i informacje
Przez wieki palimpsest Archimedesa przenoszono do kolejnych lokalizacji i prywatnych kolekcji, min. w Jerozolimie i Konstantynopolu. Obecnie znajduje się w Walters Art Museum w Baltimore w Stanach Zjednoczonych.
W latach 2000. badacze zastosowali zaawansowane techniki obrazowania wielospektralnego, dzięki którym udało się odczytać wiele wcześniej niewidocznych fragmentów tekstu. Wśród nich znalazły się także dzieła Archimedesa znane tylko z tego jedynego rękopisu, w tym traktat “Metoda” czy matematyczna łamigłówka “Stomachion”- wyjaśnia Focus.pl.
Ponownie zbadają palimpsest Archimedesa
Odkrycie Gysembergha rozpaliło świat naukowy. Badacze zapewne zaczną na nowo badać palimpsest, by odczytać kolejne ukryte i nieczytelne fragmenty. Mają nadzieję, że dokonają odkryć, które rzucą nowe światło na matematykę sprzed 2 tysięcy lat.
Kim był Archimedes?
Archimedes z Syrakuz (ok. 287–212 p.n.e.) to najwybitniejszy starożytny grecki matematyk, fizyk i inżynier. Uważany jest za ojca fizyki teoretycznej. Jego prace wywarły ogromny wpływ na rozwój matematyki i nauk ścisłych, a wiele z jego odkryć wyprzedzało epokę o setki lat. Archimedes badał m.in. geometrię brył, metody obliczania pól i objętości oraz zasady działania dźwigni i wyporu cieczy. Z tym ostatnim związana jest słynna historia o okrzyku „Eureka!”, który miał wykrzyknąć po odkryciu prawa wyporu podczas kąpieli.
W czasie Oblężenia Syrakuz (214–212 p.n.e.) Archimedes pomagał w obronie miasta, projektując różnego rodzaju maszyny wojenne, które przez długi czas skutecznie powstrzymywały rzymskie wojska. Według przekazów historycznych zginął w 212 r. p.n.e., kiedy miasto zostało zdobyte przez armię rzymską dowodzoną przez Marcus Claudius Marcellus. Mimo jego śmierci dzieła Archimedesa przetrwały w kopiach rękopisów i do dziś stanowią fundament wielu dziedzin matematyki i fizyki.
Najważniejsze odkrycia i osiągnięcia naukowe Archimedes of Syracuse obejmują zarówno przełomowe idee matematyczne, jak i praktyczne wynalazki inżynieryjne:
- Prawo wyporu (prawo Archimedesa) – sformułował zasadę, że ciało zanurzone w cieczy traci pozornie na ciężarze tyle, ile waży wyparta przez nie ciecz. To jedno z podstawowych praw hydrostatyki.
- Precyzyjne obliczenie liczby π – stosując metodę wielokątów wpisanych i opisanych na okręgu, wyznaczył bardzo dokładne jak na starożytność przybliżenie liczby π.
- Obliczanie pól i objętości brył – opracował metody wyznaczania objętości i powierzchni takich brył jak kula, stożek czy walec. W dziele O kuli i walcu wykazał m.in. zależność między objętością kuli a walca.
- Metoda wyczerpywania – rozwinięcie wcześniejszej idei Eudoksosa, która była zapowiedzią rachunku całkowego stosowanego dziś w matematyce i fizyce.
- Zasada działania dźwigni – matematycznie opisał warunki równowagi dźwigni i sformułował słynne zdanie: „Dajcie mi punkt podparcia, a poruszę Ziemię”.
- Śruba Archimedesa – urządzenie do podnoszenia wody, stosowane do dziś w systemach irygacyjnych i odwadniających.
- Maszyny wojenne – zaprojektował katapulty, dźwigi oraz inne mechanizmy obronne dla miasta Syracuse.
- Badania nad statyką i środkiem ciężkości – opracował metody wyznaczania środka ciężkości figur geometrycznych i badał równowagę ciał.
- Licznik bardzo dużych liczb – w traktacie „Liczenie ziaren piasku” zaproponował system zapisu ogromnych liczb, aby oszacować liczbę ziaren piasku potrzebnych do wypełnienia Wszechświata.
Źródło: Ancient Origins / Focus.pl / CNRS / Radio ZET / Scientific American / Heritage Daily
Oceń artykuł
Tu się dzieje
