Oceń
Piżmak amerykański, znany także jako szczur piżmowy, to gryzoń, który kiedyś był hodowany dla futra, a dziś stanowi poważne zagrożenie dla polskich ekosystemów. Niszczy roślinność, zagraża rodzimym zwierzętom i powoduje szkody gospodarcze. Sprawdź, jak rozpoznać piżmaka i co możesz zrobić, by chronić środowisko.
Piżmak amerykański w Polsce – inwazyjny gatunek, zagrożenia i sposoby ochrony środowiska
Piżmak amerykański (Ondatra zibethicus), znany także jako szczur piżmowy, to średniej wielkości gryzoń pochodzący z Ameryki Północnej. Choć kiedyś hodowany w Polsce dla futra, tak jak w przypadku wizonów, dziś jego populacja dziko żyjąca stanowi poważne zagrożenie dla rodzimych ekosystemów. Wyjaśnijmy dlaczego piżmak amerykański jest problematyczny i jakie szkody powoduje. Z piżmakami nie ma żartów!
Piżmak amerykański – jak rozpoznać inwazyjnego gryzonia?
Piżmak amerykański osiąga długość ciała 40–60 cm, a z ogonem nawet 1 m. Charakterystyczne cechy:
- gęste, brązowe futro z jaśniejszymi włosami na brzuchu,
- szeroki, spłaszczony ogon podobny do wiosła,
- duże, pomarańczowe siekacze,
- waga do 9 kg.
W Polsce szczury piżmowe najczęściej spotyka się w pobliżu rzek, stawów i mokradeł. Piżmak amerykański jest zwierzęciem półwodnym, doskonale pływa i nurkuje, a nocny tryb życia sprawia, że rzadko jest widoczny w ciągu dnia. Szczury piżmowe potrafią przebywać pod wodą, bez wynurzania się nawet 17 minut. To możliwe, ponieważ szczur piżmowy spowalnia serce z 200 uderzeń na minutę do 150.
Szkodliwość piżmaka amerykańskiego
Piżmak amerykański to jeden z najbardziej problematycznych gatunków inwazyjnych w Polsce. Oto najważniejsze zagrożenia:
-
Zniszczenia roślinności wodnej i brzegowej
Piżmaki żywią się głównie korzeniami i pędami roślin wodnych, co prowadzi do erozji brzegów rzek i stawów oraz zaniku lokalnej roślinności. -
Wpływ na rodzimą faunę
Niszczenie roślinności ogranicza schronienie i pożywienie dla ptaków wodnych, płazów i ryb. Zimą, gdy potrzebują białka zwierzęcego, rzadko zjadają ryby. Wyjadają jednak mięczaki, głównie szczeżuje oraz skójki. -
Rozprzestrzenianie chorób
Mogą przenosić pasożyty i choroby, w tym toksoplazmozę, leptospirozy czy bakterie jelitowe, które stanowią zagrożenie dla ludzi i zwierząt domowych. -
Szkody gospodarcze
Gryzoń niszczy uprawy, zwłaszcza rośliny okopowe i warzywa, oraz uszkadza systemy melioracyjne i groble, co prowadzi do kosztownych napraw. - Piżmaki drążą tunele niszcząc skarby, dna zbiorników wodnych i zapory przeciwpowodziowe
Dlaczego piżmak amerykański stał się inwazyjny?
Piżmak został sprowadzony do Europy w XIX i XX wieku głównie dla przemysłu futrzarskiego. Po uwolnieniu lub ucieczce z ferm zaczął się szybko rozmnażać w warunkach naturalnych, pozbawiony naturalnych wrogów. W Polsce jego populacja rośnie szczególnie w województwach zachodnich i północno-wschodnich. Jak przypomina Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, kolonizacja Polski drogami inwazji były głównie rzeki: Wisła, Odra i Warta. Mniejszymi ciekami gatunek dotarł nad różnego typu zbiorniki wodne. Jednocześnie w Związku Radzieckim uznano, że jest to zwierzę, które ma cenne futro i wypuszczono na wolność ponad 300 tysięcy piżmaków.
Co ciekawe, w Polsce liczebność piżmaka spada, co może być wynikiem naturalnych fluktuacji liczebności oraz chorób i drapieżnictwa wyjątkowo destrukcyjnej norki amerykańskiej. Szczury piżmowe padają też ofiarą jenotów, wydr i dużych szczupaków.
W 1905 roku książę Colloredo-Mansfield wypuścił do parkowego stawu w swoim majątku niedaleko Pragi pięć piżmaków. Wkrótce ich potomstwu nie wystarczał już ani staw, ani nawet całe Czechy. Zwierzę to budzi dziś w nas skrajne emocje. Oskarżano go o zabijanie ryb i niszczenie zapór, ale ceniono jego futro, a nawet piżmo, wykorzystywane czasem w perfumach- przypomina Dziennik Bałtycki.
Cechy, które ułatwiają inwazyjność piżmaka amerykańskiego:
- wysoka płodność – samica rodzi 2–3 mioty w roku po 4–8 młodych,
- adaptacja do różnych siedlisk wodnych,
- brak naturalnych drapieżników w Polsce.
Jak chronić środowisko przed szczurami piżmowymi?
Choć walka z piżmakiem amerykańskim jest trudna, istnieją skuteczne metody ograniczania szkód:
-
Monitorowanie populacji
Obserwacja miejsc, w których pojawia się piżmak, pozwala reagować zanim szkody staną się poważne. -
Ochrona brzegów i roślinności
Wysokie siatki ochronne, umacnianie brzegów i sadzenie rodzimych gatunków roślin wodnych utrudnia gryzoniom niszczenie środowiska. -
Akcja odławiania i kontrola populacji
W niektórych regionach Polski stosuje się legalne odławianie w ramach programów zwalczania gatunków inwazyjnych. -
Edukacja i zgłaszanie obserwacji
Zgłaszanie obecności lokalnym urzędom lub organizacjom ekologicznym pomaga w monitorowaniu i podejmowaniu działań ochronnych.
Co możesz zrobić, by powstrzymać inwazję piżmaków?
- Unikać dokarmiania dzikich zwierząt w okolicy wód.
- Zgłaszać do lokalnych służb ochrony środowiska.
- Wspierać akcje edukacyjne i lokalne inicjatywy ochrony przyrody.
Dzięki takim działaniom możesz przyczynić się do ograniczenia rozprzestrzeniania się inwazyjnego gatunku i ochrony rodzimych ekosystemów.
Podsumowanie. Inwazyjny piżmak w Polsce
Piżmak amerykański (Ondatra zibethicus) to inwazyjny gryzoń, który w Polsce wyrządza poważne szkody w środowisku naturalnym i gospodarce. Rozumienie jego biologii, monitorowanie populacji i działania prewencyjne pozwalają ograniczyć jego negatywny wpływ. Wspólne działania mieszkańców, naukowców i samorządów są kluczowe, by chronić rodzimą przyrodę przed tym ekspansywnym gatunkiem.
Źródło: Wikipedia / Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska / Radio ZET / Instytut Ochrony Przyrody PAN
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku
Oceń artykuł
Tu się dzieje
