Oceń
Zakopane kojarzy się przede wszystkim z oscypkami, kwaśnicą i baraniną. Wielu turystów nie zdaje sobie sprawy, że jednym z najbardziej tradycyjnych przysmaków Podhala jest napój, który od wieków towarzyszył bacom podczas wypasu owiec. Mowa o żentycy (spotyka się także zapis „żętyca”). Jak smakuje i czy można ją bezpiecznie pić w bacówkach?
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czym jest żentyca i jakie jest jej pochodzenie.
- Dlaczego żentyca była popularna wśród górali.
- Jak smakuje żentyca.
- Jakie wartości odżywcze zawiera żentyca.
Czym jest żentyca?
Żentyca to tradycyjny napój wytwarzany z serwatki pozostającej po produkcji serów z mleka owczego. Górale na Podhalu otrzymują ją podczas wyrabiania oscypków i bundzu z mleka owczego. To po prostu serwatka z mleka owczego ściętego podpuszczką. Jest nierozerwalnie związana z kulturą pasterską Podhala i od 2005 roku znajduje się na liście produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jak się robi żętycę i co to jest tradycyjna żentyca? Kiedyś był to góralski cudowny lek na drogi oddechowe i wzmocnienie odporności, nawet afrodyzjak, a dziś?
Quiz: Tatry i Zakopane - mega quiz o górach
Świeża żentyca ma biały lub lekko kremowy kolor oraz delikatnie słodkawy smak. W miarę upływu czasu zachodzi naturalna fermentacja, dzięki której napój staje się bardziej kwaśny i nabiera charakterystycznego aromatu. Często można w nim zauważyć drobne grudki sera, które są całkowicie naturalne.
Dlaczego górale pili ją od pokoleń?
Dla dawnych baców żentyca była czymś znacznie więcej niż produktem ubocznym przy wyrobie oscypków. Stanowiła cenne źródło płynów i składników odżywczych podczas wielogodzinnej pracy na halach. Doskonale gasiła pragnienie, a jednocześnie dostarczała łatwo przyswajalnych białek serwatkowych oraz minerałów. W XIX wieku napój był nawet wykorzystywany podczas kuracji w uzdrowiskach.
Wierzono, że wspomaga trawienie, korzystnie wpływa na drogi oddechowe i pomaga osobom osłabionym. Dziś wiadomo, że wiele z tych historycznych przekonań nie zostało jednoznacznie potwierdzonych badaniami klinicznymi, jednak żentyca rzeczywiście zawiera wartościowe białka serwatkowe, wapń, fosfor oraz bakterie fermentacji mlekowej.
Żentyca zawiera:
- pełnowartościowe białko – idealne dla regeneracji organizmu,
- wapń i fosfor – wspierają kości i zęby,
- witaminy z grupy B – wpływają na układ nerwowy i metabolizm,
- enzymy i probiotyki – wspomagają trawienie i odporność.
Jak smakuje żentyca?
To właśnie smak sprawia, że żentyca budzi skrajne emocje. Świeża żentyca przypomina delikatną serwatkę z lekką mleczną słodyczą. Po kilku dniach fermentacji staje się wyraźnie bardziej kwaśna i nabiera charakterystycznego, lekko owczego aromatu. Najlepiej smakuje schłodzona i kupiona bezpośrednio w bacówce, gdzie powstaje podczas produkcji oscypków. Trzeba też pamiętać, że tradycyjna żętyca nie jest pasteryzowana, więc dla osób z obniżoną odpornością (np. kobiet w ciąży) może być ryzykowna. Zawsze warto upewnić się, że pochodzi z legalnego, kontrolowanego źródła.
Przemierzając Tatry, najlepiej pić żętycę wyrabianą w bacówkach przy tatrzańskich szlakach, wyrabianą tradycyjnymi metodami np. niedaleko wielkiej Krokwi (Droga pod Reglami) idąc na Sarnią Skałę.
Źródło: Radio ZET, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Oceń artykuł
Tu się dzieje
