Oceń
Najgroźniejsze i najstraszniejsze zwierzęta świata. Jedno szczególnie elektryzuje (dosłownie!) badaczy. Strętwa (Electrophorus electricus), znana jako węgorz elektryczny, to zabójcza ryba rażąca prądem niczym mała elektrownia. Jak generuje potężne ładunki elektryczne i czy jest niebezpieczna dla ludzi? Nie trzymamy was już dłużej w napięciu, oto najważniejsze fakty o strętwie.
- Czy strętwa to węgorz elektryczny?
- Jakie zagrożenia dla człowieka stwarza strętwa.
- Jak węgorz elektryczny generuje prąd.
- Dlaczego strętwa jest ważna dla badań naukowych.
- Co wyróżnia strętwę spośród innych ryb słodkowodnych.
Strętwa (Electrophorus electricus). Ryba potwór znana jako węgorz elektryczny
Najstraszniejsze zwierzęta świata? Wcale nie warany, rekiny ludojady ani czarne kajmany. W mętnych wodach Amazonki żyje zwierzę, które od wieków budził strach lokalnych mieszkańców, a dziś fascynuje biologów i neurologów na całym świecie. Strętwa, znana również jako węgorz elektryczny (dawniej w Polsce jako trzęsawiec), potrafi generować potężne wyładowania elektryczne zdolne ogłuszyć ofiarę, zatrzymać pracę mięśni, a w skrajnych przypadkach nawet zabić dużego ssaka. To jedna z najbardziej niezwykłych ryb słodkowodnych na Ziemi. Być może kiedyś nawet je zobaczycie przemierzając Amazonię, bo oddychają powietrzem atmosferycznym i co ok. 10 minut muszą się na moment wynurzyć. Zdecydowanie lepiej się jednak do nich nie zbliżać, bo wielkie strętwy są dla ludzi śmiertelnie niebezpieczne.
Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku
Czym jest strętwa?
Ryba Electrophorus electricus to tak naprawdę przedstawiciel rodzaju Electrophorus, klasyfikowany w rodzinie Gymnotidae (tzw. nożowce), a wcześniej wyodrębniany jako jedyny przedstawiciel rodziny strętwowatych (Electrophoridae). To gatunek ryby słodkowodnej występujący głównie w mulistym dorzeczu Amazonki i Orinoko w Ameryce Południowej. Wybiera wody bogate w sole mineralne, a zasolenie wody ułatwia przewodzenie prądu. Co ciekawe, choć wygląda jak gigantyczny węgorz, w rzeczywistości nie jest węgorzem. Bliżej jej do karpiowatych (Cyprinidae) i sumokształtnych (Siluriformes).
Ciekawostka: porządku w nazewnictwie dokonał polski uczony Antoni Wałecki w 1844 r. – zoolog Uniwersytetu Warszawskiego i znawca fauny polskich kręgowców.
To naprawdę wielka ryba. Może osiągać ponad 2,5 metra długości i ważyć nawet 20 kilogramów. Głównym narządem ruchu jest długa płetwa odbytowa. Aż 80% długości ciała tej ryby zajmuje ogon, który został niemal w całości przekształcony w narządy elektryczne. Co ciekawe, ryby te posiadają dodatni ładunek elektryczny w pobliżu głowy, a ujemny blisko ogona. Najsilniejsze osobniki potrafią wygenerować napięcie przekraczające 860 woltów, co czyni je jednymi z najpotężniejszych „żywych generatorów” na planecie.
Wszystkie kluczowe dla życia organy wewnętrzne, jak żołądek, jelita, serce i gonady, są skompresowane w przednich 20% ciała, tuż za głową. Konsekwencją tak radykalnej reorganizacji jest niezwykle umiejscowienie otworu odbytowego, który znajduje się w okolicy gardła, w około jednej trzeciej długości ciała. Kolejną niezwykłą cechą węgorza elektrycznego jest jego jama gębowa. Silnie unaczynioną organ działa jak prymitywne płuco- pisze o strętwie National Geographic.
Jak węgorz elektryczny produkuje prąd?
Ryba wyposażona jest w miliony komórek (elektrocytów"), które są jednostkami funkcjonalnymi narządów elektrycznych. Wnętrze elektrocytu jest naładowane ujemnie w stosunku do otoczenia, co tworzy różnicę potencjałów rzędu 150 miliwoltów. Każdy elektrocyt jest więc jak miniaturowa bateria. Wszystkie ułożone są wzdłuż ciała "szeregowo", połączonych w ogniwa o setkach tysięcy elementów.
Strętwa posiada narządy produkujące elektryczność:
- narząd Huntera i narząd główny - biegną wzdłuż ciała ryby i są odpowiedzialne za generowanie wyładowań o wysokim napięciu. To one odpowiadają za większość masy ciała zwierzęcia i za najsilniejsze ładunki elektryczne, np. do obrony
- narząd Sachsa - mniejszy narząd, który wytwarza impulsy o niskim napięciu, rzędu 10 V. Słabsze impulsy służą do elektrolokacji i komunikacji. Są strętwie potrzebne, bo żyje w mętnych wodach i jest aktywna w nocy. Każdy obiekt w okolicy ma inną przewodność elektryczną niż woda i wywołuje zaburzenia w pobliżu ryby. Specjalne receptory na skórze ryby wykrywają te anomalie
Proces wyładowania inicjowany jest przez sygnał nerwowy z mózgu. Impuls biegnie wzdłuż rdzenia kręgowego, docierając do zakończeń nerwowych powierzchni każdego elektrocytu. Wnętrze komórki staje się na chwilę dodatnie w stosunku do otoczenia. Każdy elektrocyt zamienia się z baterii w aktywny generator prądu. Impuls rozchodzi się w wodzie i błyskawicznie paraliżuje mięśnie ofiary.
Ryba wykorzystuje tę zdolność zarówno do polowania, jak i do obrony. Jednak przede wszystkim krótkie impulsy służą do orientacji w mętnej wodzie i „skanowania” otoczenia (elektropercepcja), natomiast silne wyładowania wykorzystywane są podczas ataku.
Czy węgorz elektryczny jest niebezpieczny dla człowieka?
Silne wyładowanie elektryczne może wywołać:
- gwałtowne skurcze mięśni,
- utratę kontroli nad ciałem,
- problemy z oddychaniem,
- zaburzenia rytmu serca,
- utratę przytomności.
Pojedynczy impuls zwykle nie zabija zdrowego człowieka, jednak wielokrotne wyładowania mogą być śmiertelne, szczególnie w wodzie. Największym zagrożeniem jest utrata możliwości pływania i utonięcie. Relacje z Amazonii opisują przypadki porażenia koni czy bydła przeprawiającego się przez rzeki. Historyczne opisy sugerują nawet, że rdzenni mieszkańcy wykorzystywali stada zwierząt do „wyczerpywania” elektrycznych ryb przed połowem.
Strętwa ważna dla nauki
Układ elektryczny strętwy pomaga naukowcom badać funkcjonowanie neuronów, synaps i komunikacji między komórkami. W praktyce oznacza to, że badania nad tą rybą przyczyniły się do rozwoju neurobiologii i medycyny. Jak przypomina National Geographic, ta ryba zainspirowała Alessandra Voltę, twórcę pierwszej baterii.
Quiz: Świat zwierząt - mega test wiedzy. Zaskakujące ciekawostki o zwierzętach
Źródło: Wikipedia / Radio ZET / National Geographic / Akwarium Gdyńskie
Oceń artykuł
Tu się dzieje
