Oceń
Kiedy zaczyna się sezon na kleszcze, czyli bardzo wczesną wiosną, zaczynają się ugryzienia i paniczne wyszukiwanie informacji o tym jakie choroby przenoszą kleszcze. Tymczasem, jak odkryli naukowcy, kleszcze szczególnie lubią gryźć osoby o konkretnej grupie krwi. A może ta informacja to mit i jedynie chwytliwy nagłówek? Wyjaśniamy, fakty kontra mity.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Dlaczego grupa krwi nie wpływa znacząco na ryzyko ukąszenia przez kleszcze.
- Jakie bodźce przyciągają kleszcze bardziej niż grupa krwi.
- Jak zmniejszyć ryzyko ukąszenia przez kleszcza poprzez odpowiednie zabezpieczenia.
- Które choroby są największym zagrożeniem po ukąszeniu przez kleszcza.
Czy kleszcze wybierają określoną grupę krwi?
Kleszcze w Polsce już się budzą. Ugryzienia kleszczy za moment staną się plagą. Razem z kleszczami w przestrzeni medialnej powraca teza, że osoby z grupą krwi A są częściej atakowane przez kleszcze (przyciągała nawet 36% kleszczy w testach laboratoryjnych). Jednak źródłem tego przekonania są pojedyncze badania laboratoryjne sugerujące, że zapachowe cząsteczki związane z antygenami grup krwi mogą w minimalnym stopniu wpływać na preferencje pasożytów. Problem polega na tym, że były to badania w kontrolowanych warunkach, a nie w realnym środowisku.
W praktyce terenowej nie ma jednoznacznych dowodów potwierdzających, że konkretna grupa krwi w sposób istotny statystycznie zwiększa ryzyko ukąszenia przez kleszcza. Co ważne, gdy w 2018 roku w Masaryk University w Czechach przeprowadzono badania, we wnioskach stwierdzono, że "osoby z grupą krwi A MOGĄ bardziej przyciągać kleszcze, a krew jest JEDNYM Z CZYNNIKÓW wabiących kleszcze". Pewne jest natomiast, że dla pajęczaka znacznie ważniejsze są inne bodźce: temperatura ciała, wydychany dwutlenek węgla, pot, zapach skóry czy wilgotność.
Krótko mówiąc: nawet jeśli istnieje subtelna preferencja, nie jest ona kluczowym czynnikiem ryzyka. O wiele większe znaczenie ma środowisko i nasze zachowanie. Nawet jeśli masz grupę A, nie oznacza to, że jesteś „magnesem na kleszcze”. Tak samo osoba z grupą B czy AB nie jest automatycznie bezpieczna.
Dlaczego kleszcze wybierają jedne osoby częściej niż inne?
Kleszcze – w tym najczęściej spotykany w Polsce Ixodes ricinus – kierują się przede wszystkim zmysłami chemicznymi i termicznymi. Reagują na:
- dwutlenek węgla wydychany przez człowieka,
- kwas mlekowy i amoniak obecne w pocie,
- ciepło ciała,
- drgania podłoża.
Osoby aktywne fizycznie, intensywnie pocące się lub mające naturalnie wyższą temperaturę skóry mogą być bardziej „wyczuwalne” dla pasożytów. Dodatkowo znaczenie ma mikrobiom skóry – czyli bakterie naturalnie bytujące na jej powierzchni, które wpływają na indywidualny zapach.
Nie bez znaczenia jest też kolor ubrania i styl spaceru. Wysoka trawa, zarośla, obrzeża lasów, miejskie parki i działki to środowiska, w których kleszcze czekają na żywiciela.
Kleszcze a choroby: borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu
Ukąszenie kleszcza samo w sobie nie boli i często pozostaje niezauważone. Problemem są choroby odkleszczowe. Najczęściej diagnozowana w Polsce jest borelioza, wywoływana przez bakterie z rodzaju Borrelia. Równie groźne może być kleszczowe zapalenie mózgu (KZM).
Według danych publikowanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH liczba zgłoszonych przypadków boreliozy w Polsce utrzymuje się na wysokim poziomie, a sezonowość zakażeń pokrywa się z aktywnością kleszczy. To pokazuje, że realnym problemem nie jest grupa krwi, lecz ekspozycja na siedliska pasożytów oraz brak odpowiedniej profilaktyki.
Choroby odkleszczowe w Polsce to rosnący problem. Jak podaje NFZ, w 2023 roku odnotowano ponad 100 tysięcy pacjentów zakażonych chorobami odkleszczowymi. Jeszcze w 2020 roku było to 86 tysięcy, a w 2022 roku 95 tysięcy.
Jak zmniejszyć ryzyko ukąszenia przez kleszcza?
Zamiast zastanawiać się, czy twoja grupa krwi przyciąga kleszcze, lepiej wdrożyć sprawdzone działania ochronne. Przede wszystkim warto nosić jasne ubrania z długim rękawem i nogawkami podczas spacerów po lesie czy łące. Jasny materiał ułatwia szybkie zauważenie pasożyta. Skuteczne są repelenty zawierające DEET, ikarydynę lub IR3535. Należy stosować je zgodnie z instrukcją producenta, zwłaszcza u dzieci.
Po powrocie do domu kluczowe jest dokładne obejrzenie całego ciała – szczególnie pachwin, pach, zgięć kolan, linii włosów i okolic za uszami. Kleszcze często wędrują po skórze nawet kilkadziesiąt minut, zanim się wbiją.
Jak usunąć kleszcza?
Jeśli znajdziesz wbitego kleszcza, usuń go jak najszybciej cienką pęsetą lub specjalnym narzędziem, chwytając jak najbliżej skóry i wyciągając zdecydowanym, prostym ruchem. Nie smaruj go tłuszczem ani alkoholem – to zwiększa ryzyko zwymiotowania przez pasożyta treści jelitowej do rany.
Jak się chronić przed kleszczami?
- Używanie repelentów na kleszcze.
- Noszenie długich ubrań w lasach i na łąkach.
- Dokładne sprawdzanie ciała po powrocie z terenów zielonych.
- Szybkie i prawidłowe usuwanie kleszcza (pęsetą, bez wykręcania).
- Szczepienie przeciwko KZM (na boreliozę nie ma szczepionki).
Źródło: Radio ZET / Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu /European Center for Disease Prevention and Control, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Choszcznie / Narodowy Fundusz Zdrowia /Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Gorzowie Wielkopolski
Oceń artykuł
Tu się dzieje
