Oceń
„Wieczne chemikalia”, czyli PFAS są już zakazane w takich krajach. jak Dania i Francja. Powód jest prosty – stwierdzono, że mają wpływ na rozwój nowotworów. Kiedy zakażemy tego w Polsce? I najważniejsze – gdzie znajdziemy PFAS? Sprawdź poniżej.
- PFAS (per- i polifluoroalkilowe substancje chemiczne) są używane w wielu produktach, takich jak odzież, naczynia kuchenne i kosmetyki.
- W Danii i Francji wprowadzono zakaz stosowania PFAS, z powodu ich powiązania z nowotworami i innymi problemami zdrowotnymi.
- Substancje te kumulują się w organizmach i są trudne do usunięcia.
- Unia Europejska planuje wprowadzenie zakazu ich użycia, a Polska również rozważa działania w tym kierunku.
Za granicą zakazano PFAS. Co z Polską?
Dania i Francja już zdecydowały się na zakaz stosowania PFAS, a Unia Europejska zmierza w tym samym kierunku, planując wprowadzenie restrykcji na te niebezpieczne substancje chemiczne, które od lat znajdują zastosowanie w wielu produktach codziennego użytku. W Polsce, mimo narastających dowodów na ich szkodliwość, PFAS są nadal szeroko stosowane. Związki te, znane jako "wieczne chemikalia", z powodu swojej niezwykłej odporności na degradację, stają się poważnym zagrożeniem dla zdrowia ludzi oraz środowiska.
Czym są PFAS? PFAS, czyli per- i polifluoroalkilowe substancje chemiczne, to grupa związków syntetycznych charakteryzujących się wyjątkową odpornością na wodę, tłuszcze, wysokie temperatury oraz tarcie. Dzięki tym właściwościom PFAS znalazły szerokie zastosowanie w produkcji odzieży (np. odzieży przeciwdeszczowej), naczyń kuchennych z powłoką nieprzywierającą, materiałów budowlanych, a także w elektronice. Ponadto wykorzystywane są w pianach gaśniczych, produktach kosmetycznych, a także w różnych materiałach technicznych, takich jak smary czy powłoki antykorozyjne.
Ich popularność wynikała z niezwykłych cech: odporności na wilgoć, zabrudzenia, tłuszcze, a także odporności na działanie wysokich temperatur. Jednak te same właściwości, które sprawiają, że PFAS są tak skuteczne i trwałe, teraz stają się głównym źródłem zagrożenia dla środowiska i zdrowia. Dzięki niezwykłej stabilności chemicznej, związki te nie ulegają rozkładowi ani w środowisku, ani w ludzkim organizmie.
Quiz: Test wiedzy o zdrowiu. Quiz medyczny
Dlaczego zakazano PFAS? Jakie są zagrożenia zdrowotne?
Długotrwała obecność PFAS w środowisku prowadzi do ich kumulacji w glebie, wodach gruntowych, a także w organizmach ludzi i zwierząt. Substancje te gromadzą się w ciele, ponieważ nie potrafią zostać usunięte, a ich eliminacja z organizmu jest niezwykle trudna. W kontekście zdrowia publicznego, PFAS zostały powiązane z szeregiem poważnych problemów zdrowotnych. Do najistotniejszych zagrożeń należą:
- Choroby nowotworowe – Badania wskazują na związek między PFAS a zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów, szczególnie raka nerek i wątroby. Długotrwałe narażenie na te substancje chemiczne może prowadzić do uszkodzenia organów wewnętrznych, w tym wątroby, co może sprzyjać rozwojowi raka.
- Zaburzenia hormonalne – PFAS mogą wpływać na układ hormonalny, zaburzając funkcjonowanie tarczycy oraz innych gruczołów dokrewnych. Z tego powodu substancje te stanowią poważne zagrożenie dla osób narażonych na ich działanie przez długi czas, zwłaszcza dla dzieci oraz kobiet w ciąży.
- Problemy z układem odpornościowym – Wpływ na osłabienie układu odpornościowego i zwiększenie podatności na infekcje to kolejna kwestia budząca niepokój w kontekście PFAS. Związki te mogą również obniżać skuteczność szczepionek.
- Problemy z rozwojem płodowym – Istnieją dowody na to, że ekspozycja na PFAS w trakcie ciąży może wpłynąć na rozwój płodu, prowadząc do niskiej masy urodzeniowej i innych problemów zdrowotnych u noworodków.
Czy w Polsce zakazane zostanie PFAS?
Unia Europejska, dostrzegając powagę zagrożenia, postanowiła przyspieszyć proces legislacyjny związany z zakazem stosowania PFAS. Choć początkowo zakładano, że regulacje wejdą w życie dopiero po 2026 roku, na początku 2025 roku decyzja o przyspieszeniu prac została ogłoszona przez komisarz UE ds. środowiska, Jessikę Roswall. Prace nad nowymi przepisami są obecnie w trakcie konsultacji z państwami członkowskimi, a ich celem jest nie tylko zakaz stosowania PFAS, ale także ograniczenie ich wpływu na zdrowie ludzkie oraz ochronę środowiska.
Planowane rozporządzenie obejmie szeroki wachlarz produktów codziennego użytku, w tym odzież, naczynia kuchenne, kosmetyki, materiały budowlane i elektronikę. Zgodnie z nowymi regulacjami, produkty, w których obecne są PFAS, będą musiały zostać wycofane z rynku lub zmodyfikowane tak, aby nie zawierały tych szkodliwych substancji. Wiele branż będzie musiało zainwestować w alternatywne surowce i technologie, aby dostosować swoje procesy produkcyjne do nowych wymagań. Unia Europejska przewiduje jednak pewne wyjątki dla sektorów, w których stosowanie tych substancji jest trudne do zastąpienia. Mowa np. o materiałach ognioodpornych w lotnictwie.
Gdzie można znaleźć PFAS w Polsce? Lista
Produktami codziennego użytku zawierającymi PFAS są m.in.:
- Kosmetyki – takie jak tusze do rzęs, eyelinery wodoodporne, kremy z filtrem UV, pomadki czy antyperspiranty, które wykorzystywane są na szeroką skalę w codziennej pielęgnacji.
- Opakowania spożywcze – PFAS znajdują się w papierowych opakowaniach na fast food, opakowaniach na wynos, tackach do pieczenia odpornych na tłuszcz czy torebkach na popcorn do mikrofalówki.
- Odzież – w tym kurtki przeciwdeszczowe i sportowe z powłokami DWR (durable water repellent), które zapewniają wodoodporność.
- Akcesoria kuchenne – patelnie, garnki z powłoką teflonową, silikonowe akcesoria, które zapewniają łatwość w czyszczeniu i odporność na zabrudzenia.
- Materiały techniczne i przemysłowe – takie jak smary techniczne, oleje syntetyczne, części samochodowe odporne na wysoką temperaturę czy materiały uszczelniające.
Działania Danii, Francji oraz Unii Europejskiej mają na celu ochronę zdrowia publicznego i środowiska przed niebezpiecznymi skutkami stosowania PFAS. Choć zakazy te mogą stanowić wyzwanie dla wielu branż, to ich wprowadzenie jest krokiem w stronę zdrowszej przyszłości. W obliczu narastających dowodów na szkodliwość PFAS, takie regulacje są nie tylko konieczne, ale i pilne. Przemiany te, choć kosztowne, mogą przyczynić się do zmniejszenia ryzyka nowotworów, zaburzeń hormonalnych oraz ochrony środowiska przed dalszym zanieczyszczeniem.
Źródło: Planeta.pl/National Cancer Institute/Nature/Science of The Total Environment/Cancer Research UK/EPA/NIH
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku.
Oceń artykuł
Tu się dzieje
