Sieciarz jaskiniowy to największy jadowity pająk w Polsce

Sieciarz jaskiniowy (Meta menardi) to pająk należący do rodziny kwadratnikowatych (Tetragnathidae). To naprawdę duży pająk, którego wygląd może zaskoczyć nawet osoby przyzwyczajone do spotkań z krajowymi pajęczakami. Dorosłe samice osiągają około 10,5–17 mm długości ciała (samce są nieco mniejsze). Jego długie odnóża, masywny odwłok i charakterystyczne ubarwienie sprawiają, że sprawia wrażenie znacznie większego. Zdecydowanie lepiej nie dotykać tego pająka, bo jest jadowity.

Pająk sieciarz jaskiniowy. Jak go rozpoznać?

• Ubarwienie: ciało ma zwykle rudobrązowy kolor, a odwłok jest ciemniejszy i ozdobiony jaśniejszymi plamkami.
• Odnóża: są stosunkowo długie, ciemne i pokryte licznymi kolcami.
• Odwłok: u samic jest bardziej masywny i zaokrąglony.
• Szczękoczułki: umożliwiają chwytanie i unieruchamianie zdobyczy.
• Rozmiar: należy do większych pająków spotykanych w Polsce, choć nie można bez zastrzeżeń przypisać mu tytułu największego gatunku w kraju.

Gdzie występuje sieciarz jaskiniowy? Nie tylko w jaskiniach

Nazwa tego pająka nie jest przypadkowa. Sieciarz jaskiniowy preferuje miejsca ciemne, wilgotne i stosunkowo chłodne. Jego naturalnym środowiskiem są przede wszystkim podziemne przestrzenie, w których panują stabilne warunki termiczne, np. jaskinie i tunele. Zdarza się, że pojawia się również w budynkach, szczególnie w starych, rzadko odwiedzanych piwnicach. Jest aktywny głównie nocą.

Sieciarza jaskiniowego można spotkać między innymi w:

• naturalnych jaskiniach i grotach;
• starych kopalniach oraz sztolniach;
• wilgotnych piwnicach i podziemnych pomieszczeniach;
• tunelach i studzienkach;
• szczelinach skalnych, w których utrzymuje się wysoka wilgotność.

W przeciwieństwie do kątników domowych i kolczaków zbrojnych, ten gatunek kryje się w miejscach chłodnych, wilgotnych i niemal pozbawionych światła. Nie potrzebuje również wysokiej temperatury, dlatego może funkcjonować w miejscach, w których wiele innych pająków nie znalazłoby odpowiednich warunków.

Czy sieciarz jaskiniowy jest jadowity?

Tak, jest to pająk jadowity i posiada gruczoły jadowe. Wykorzystuje jad przede wszystkim do paraliżowania ofiar zaplątanych w sieć. Sieciarze jaskiniowe nie zawsze jednak czekają z obiadem aż jad zacznie działać. 

Sieciarz jaskiniowy nie jest agresywnym pająkiem. Zazwyczaj unika kontaktu z człowiekiem, a do ukąszenia może dojść przede wszystkim wtedy, gdy zostanie przyciśnięty, schwytany lub sprowokowany do obrony. Co ważne, jego szczękoczułki są na tyle silne, że mogą przebić ludzką skórę. Nie każdy kontakt z pająkiem kończy się jednak ukąszeniem. Co ważne, najbardziej jadowitym pająkiem w Polsce jest kolczak zbrojny.

CIEKAWOSTKA: w Polsce występuje ponad 800 gatunków pająków. Wszystkie są jadowite, ale ale większość z nich jest zbyt mała lub nie ma tak silnego aparatu gębowego, aby przebić ludzką skórę. 

Jakie objawy może wywołać ukąszenie sieciarza jaskiniowego?

Ukąszenie tego pająka może być bolesne. Zwykle jednak nie wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Spokojnie, daleko mu do zabójczych pająków atraksów, czarnej wdowy i wałęsaka brazylijskiego.

Wśród możliwych objawów wymienia się:

• miejscowy ból przypominający użądlenie owada;
• zaczerwienienie skóry;
• niewielki obrzęk w miejscu ukąszenia;
• przejściowe podrażnienie i tkliwość.

Poważniejsze reakcje mogą wystąpić u osób uczulonych na składniki jadu. Jeżeli po ukąszeniu pojawią się duszności, zawroty głowy, szybko narastający obrzęk lub inne objawy ogólnoustrojowe, konieczna jest pilna pomoc medyczna.

Co je sieciarz jaskiniowy? Jego ofiary mogą zaskoczyć

Wbrew temu, co mogłoby się wydawać, sieciarz jaskiniowy nie ogranicza swojego jadłospisu do much i niewielkich owadów. Poluje również na inne bezkręgowce, które można spotkać w wilgotnych podziemnych środowiskach.

Wśród jego potencjalnych ofiar znajdują się:

• muchówki i inne owady;
• wije;
• drobne ślimaki;
• dżdżownice;
• inne niewielkie bezkręgowce.

Pająk wykorzystuje pajęczynę do chwytania zdobyczy. Nie przypomina ona jednak idealnie regularnej, kolistej konstrukcji, którą znamy z ogrodów. Sieciarz tworzy nieregularną sieć, o średnicy nawet 30 centymetrów, przystosowaną do warunków panujących w jaskiniach i podziemnych kryjówkach.

Białe kokony sieciarza jaskiniowego. Wyglądają jak element horroru

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech tego gatunku są jego kokony jajowe. Samice tworzą duże, białe, kuliste konstrukcje, które można znaleźć przyczepione do ścian jaskiń i innych wilgotnych kryjówek.

Kokony mogą zawierać setki jaj. Według opisów biologicznych samica może złożyć ich nawet około 400–500. Wewnątrz znajduje się rozwijające się potomstwo, które jest chronione przed niekorzystnymi warunkami środowiska. Młode pająki po wykluciu przechodzą kolejne etapy rozwoju.

Europejski Pająk Roku 2012. Dlaczego wyróżniono właśnie ten gatunek?

W 2012 roku sieciarz jaskiniowy został wybrany Europejskim Pająkiem Roku w konkursie organizowanym przez European Society of Arachnology. Wyróżnienie miało zwrócić uwagę na biologię tego gatunku, jego nietypowe środowisko życia oraz znaczenie dla ekosystemów podziemnych.

Źródło: Planeta.pl, Radio ZET, British Archanological Society, Lasy Państwowe