Oceń
Ashwagandha (witania ospała) jest zdrowa? W Polsce to hit i bestseller jeśli chodzi o organiczne suplementy diety. Jednak w kolejnych krajach ten „naturalny adaptogen” trafia pod lupę naukowców i regulatorów, a nawet jest zakazywany. Czy ashwagandha rzeczywiście jest bezpieczna dla każdego? Czy ma skutki uboczne?
- Czym jest ashwagandha?
- Czy ashwagandha jest zdrowa?
- Dlaczego Dania zakazała ashwagandhy w suplementach
- Które kraje rozważają ograniczenia sprzedaży ashwagandhy
- Jakie potencjalne zagrożenia wiążą się z przyjmowaniem ashwagandhy
- Kto powinien zachować ostrożność stosując ashwagandhę
Czy ashwagandha jest zdrowa? Te kraje zaczęły jej zakazywać
Jeszcze kilka lat temu ashwagandha była znana głównie miłośnikom medycyny ajurwedyjskiej. Dziś suplementy z jej dodatkiem można kupić niemal wszędzie, od aptek po supermarkety. W mediach społecznościowych i portalach lifestylowych uchodzi za „naturalny lek na stres”, wsparcie dla snu, koncentracji i odporności. Tym większe zdziwienie wywołały informacje, że niektóre kraje zaczęły ograniczać sprzedaż ashwagandhy, a nawet całkowicie ją zakazały. Czy to oznacza, że jeden z najpopularniejszych suplementów ostatnich lat wcale nie jest tak zdrowy, jak wielu uważa? Odpowiedź okazuje się znacznie bardziej skomplikowana.
Quiz: Test wiedzy o zdrowiu. Quiz medyczny
Czym właściwie jest ashwagandha?
Ashwagandha (Withania somnifera), nazywana czasem żeń-szeniem indyjskim, jest rośliną stosowaną w ajurwedzie od ponad 3000 lat. Należy do rodziny psiankowatych (Solanaceae), podobnie jak ziemniaki czy pomidory. W warunkach naturalnych rośnie na suchych obszarach Indii, Iranu i Afryki. Jej korzeń zawiera związki biologicznie aktywne, przede wszystkim witanolidy, które mogą wpływać na układ nerwowy, odpornościowy i hormonalny. To właśnie te potencjalne korzyści sprawiły, że suplement stał się globalnym hitem.
W badaniach, np. tych zaprezentowanych w magazynie „Nutrients”, wykazano, że ashwagandha wpływa na układ podwzgórze-przysadka-nadnercza (oś HPA), regulując wydzielanie kortyzolu. Działa też na układ GABA-ergiczny, co tłumaczy jej uspokajające właściwości (za: „Nutrition & Metabolism”). Związki zawarte w roślinie wspomagają również procesy regeneracyjne na poziomie komórkowym, wpływając pozytywnie na funkcje mitochondriów.
Badania sugerują, że ashwagandha może:
- obniżać poziom stresu i kortyzolu,
- poprawiać jakość snu,
- wspierać koncentrację,
- łagodzić objawy lęku,
- poprawiać wydolność fizyczną.
Czy ashwagandha jest zdrowa?
Dla większości zdrowych osób przyjmowanie ashwagandhy przez krótki czas wydaje się stosunkowo bezpieczne. Przeglądy badań wskazują, że działania niepożądane występują stosunkowo rzadko i zwykle mają łagodny charakter, obejmując między innymi bóle brzucha, nudności czy senność. Jednak „naturalny” nie oznacza automatycznie „pozbawiony ryzyka”.
| Suplement | Działanie główne | Mechanizm działania | Zastosowanie główne | Potencjalne skutki uboczne |
|---|---|---|---|---|
| Ashwagandha | Antystresowe, uspokajające | Witanolidy, kortyzol, GABA | Stres, bezsenność, siła mięśniowa | Senność, zawroty głowy |
| Rhodiola rosea | Antyzmęczeniowe, motywujące | Serotonina, dopamina | Zmęczenie psychiczne i fizyczne | Bezsenność przy nadmiarze |
| Bacopa monnieri | Poprawa funkcji poznawczych | Antyoksydanty, acetylocholina | Nauka, koncentracja | Nudności, spowolnienie reakcji |
| Panax ginseng | Energetyzujące, wspierające libido | Ginsenozydy, NO | Zmęczenie, libido, odporność | Nerwowość, wzrost ciśnienia |
| Maca | Równoważenie hormonów, poprawa libido | Makamidy, flawonoidy | Libido, wytrzymałość, nastrój | Zaburzenia trawienne |
W ostatnich latach pojawiły się doniesienia o:
- zaburzeniach pracy wątroby,
- wpływie na hormony tarczycy,
- możliwym oddziaływaniu na układ odpornościowy,
- potencjalnym wpływie na płodność i ciążę.
Dlaczego Dania zakazała ashwagandhy?
W 2023 roku Dania stała się pierwszym krajem w Europie, który zakazał stosowania ashwagandhy w suplementach diety. Duńskie władze (Duńska Administracja Weterynarii i Żywności DVFA) uznały, że dostępne dane budzą wystarczająco dużo wątpliwości dotyczących bezpieczeństwa tej rośliny. Decyzja ta opierała się na raporcie Duńskiego Uniwersytetu Technicznego (DTU) z 2020 roku, który sugerował, że ashwagandha może negatywnie wpływać na hormony płciowe i tarczycowe oraz potencjalnie działać poronnie. Jednakże raport ten spotkał się z krytyką za brak rzetelności naukowej i niewłaściwe interpretacje danych.
Największe obawy dotyczyły:
- możliwego wpływu na hormony,
- potencjalnego oddziaływania na płodność,
- ryzyka dla kobiet w ciąży,
- doniesień o uszkodzeniach wątroby.
Ashwagandha nie jest neutralnym ziołem. Zawiera aktywne związki biologiczne, które realnie wpływają na gospodarkę hormonalną, układ nerwowy i odpornościowy. U części osób może powodować skutki uboczne, o których rzadko wspomina się w reklamach suplementów. Zgłaszane są dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nadmierna senność, bóle głowy, a w niektórych przypadkach także kołatanie serca czy uczucie niepokoju.
Czy inne kraje również chcą zakazać ashwagandhy?
Holandia rozważa wprowadzenie zakazu lub poważnych ograniczeń, a Szwecja i Finlandia analizowały podobne działania. Francja z kolei wprowadziła ostrzeżenia dotyczące stosowania suplementu przez określone grupy osób.
Nawet w Indiach, czyli ojczyźnie ajurwedy, pojawiły się ograniczenia. W 2026 roku tamtejszy regulator zakazał stosowania liści ashwagandhy w żywności i suplementach, pozostawiając możliwość wykorzystania korzenia rośliny. Powodem były wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa niektórych substancji występujących w liściach.
Czy ashwagandha może uszkadzać wątrobę?
Opisano przypadki zapalenia wątroby u osób stosujących suplementy zawierające ashwagandhę. Nie oznacza to jednak, że każdy użytkownik jest narażony na takie ryzyko. Naukowcy nadal próbują ustalić, czy to sama roślina odpowiada za część przypadków uszkodzeń wątroby, czy też problem dotyczy konkretnych preparatów.
Problem polega na tym, że:
- suplementy różnią się składem,
- nie zawsze zawierają deklarowaną ilość substancji aktywnych,
- niektóre mogą być zanieczyszczone lub niewłaściwie standaryzowane.
Kto powinien zachować szczególną ostrożność stosując ashwagandhę?
Specjaliści najczęściej zalecają ostrożność:
- kobietom w ciąży,
- osobom z chorobami tarczycy,
- osobom cierpiącym na choroby autoimmunologiczne,
- pacjentom przyjmującym leki uspokajające lub immunosupresyjne,
- osobom z chorobami wątroby.
Źródło: Planeta.pl/Journal of Ayurveda and Intergrative Medicine/Wikipedia/Nutrition & Metabolism/Nutrients/Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
Oceń artykuł
Tu się dzieje
