Oceń
Ashwagandha, znana też jako witania ospała, to zioło używane jako suplement diety. Jej użycie zostało zakazane w Danii, co okazało się decyzją bardzo kontrowersyjną. Dlaczego? I czy faktycznie ashwagandha jest szkodliwa? Sprawdź poniżej.
- Ashwagandha to adaptogen stosowany m.in. na stres, sen i siłę mięśni, z potwierdzonymi w badaniach właściwościami zdrowotnymi.
- W Danii została zakazana ze względu na rzekomy wpływ na hormony i ryzyko poronienia – decyzja budzi kontrowersje.
- Raport DTU został skrytykowany za brak rzetelności i oparcie się na nieadekwatnych źródłach.
- Czy w Polsce ashwagandha jest legalna?
Co to jest ashwagandha? Czy można ją jeść?
Ashwagandha (Withania somnifera), znana również jako witania ospała, to jedno z najstarszych ziół stosowanych w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej. Jej nazwa pochodzi z sanskrytu i dosłownie oznacza „zapach konia” — odnosi się to zarówno do charakterystycznego aromatu korzenia, jak i do przypisywanej mu zdolności do nadawania siły fizycznej i witalności. Ashwagandha ma właściwości adaptogenne — czyli wspiera organizm w radzeniu sobie ze stresem.
Ashwagandha należy do rodziny psiankowatych (Solanaceae), podobnie jak ziemniaki czy pomidory. W warunkach naturalnych rośnie na suchych obszarach Indii, Iranu i Afryki. Główną częścią wykorzystywaną do celów leczniczych jest korzeń. Z punktu widzenia biochemicznego, najważniejszymi składnikami aktywnymi są witanolidy, które wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające i immunomodulujące. Inne istotne związki to alkaloidy (m.in. withanina), sitoindozydy oraz flawonoidy.
W badaniach, np. tych zaprezentowanych w magazynie „Nutrients”, wykazano, że ashwagandha wpływa na układ podwzgórze-przysadka-nadnercza (oś HPA), regulując wydzielanie kortyzolu. Działa też na układ GABA-ergiczny, co tłumaczy jej uspokajające właściwości (za: „Nutrition & Metabolism”). Związki zawarte w roślinie wspomagają również procesy regeneracyjne na poziomie komórkowym, wpływając pozytywnie na funkcje mitochondriów.
Quiz: Test wiedzy o zdrowiu. Quiz medyczny
Czy spożywanie ashwagandhy jest zdrowe? Informacje o korzyściach zdrowotnych
Ashwagandha znajduje zastosowanie w wielu obszarach zdrowia fizycznego i psychicznego. Jej skuteczność została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych i eksperymentalnych:
- Wsparcie w redukcji stresu i lęku. Badania pokazują, że ashwagandha może obniżać poziom kortyzolu nawet o 30–40% w ciągu kilku tygodni suplementacji. Jednocześnie wykazuje działanie uspokajające bez typowych dla leków psychotropowych skutków ubocznych.
- Wspomaganie snu. Poprzez działanie na receptory GABA i obniżenie pobudliwości nerwowej, ashwagandha może poprawić jakość i długość snu, zwłaszcza u osób cierpiących na bezsenność związaną ze stresem.
- Zwiększenie siły i masy mięśniowej. Badania przeprowadzone z udziałem osób trenujących siłowo wykazały, że suplementacja standaryzowanym ekstraktem z ashwagandhy może przyczynić się do wzrostu siły, masy mięśniowej oraz redukcji poziomu tkanki tłuszczowej.
- Poprawa funkcji poznawczych. Ashwagandha wspiera pamięć operacyjną i długotrwałą, co czyni ją interesującą opcją dla osób pracujących umysłowo oraz starszych. Jej działanie neuroprotekcyjne wiąże się z redukcją stresu oksydacyjnego w mózgu.
- Regulacja poziomu cukru i lipidów. Zioło to wykazuje działanie hipoglikemiczne i może obniżać poziom trójglicerydów oraz cholesterolu LDL, co czyni je pomocnym dodatkiem w prewencji zespołu metabolicznego.
- Podniesienie poziomu testosteronu i płodności u mężczyzn. Niektóre badania, jak te z magazynu naukowego „Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine”, wskazują na pozytywny wpływ na poziom hormonów płciowych i parametry nasienia, co sprawia, że ashwagandha zyskuje popularność jako środek wspierający męską płodność.
Jakie brać sumplementy? Porównanie ashwagandhy z innymi adaptogenami
Ashwagandha bywa porównywana z innymi adaptogenami i naturalnymi suplementami o działaniu wspomagającym odporność na stres. Oto zestawienie podstawowych różnic:
| Suplement | Działanie główne | Mechanizm działania | Zastosowanie główne | Potencjalne skutki uboczne |
|---|---|---|---|---|
| Ashwagandha | Antystresowe, uspokajające | Witanolidy, kortyzol, GABA | Stres, bezsenność, siła mięśniowa | Senność, zawroty głowy |
| Rhodiola rosea | Antyzmęczeniowe, motywujące | Serotonina, dopamina | Zmęczenie psychiczne i fizyczne | Bezsenność przy nadmiarze |
| Bacopa monnieri | Poprawa funkcji poznawczych | Antyoksydanty, acetylocholina | Nauka, koncentracja | Nudności, spowolnienie reakcji |
| Panax ginseng | Energetyzujące, wspierające libido | Ginsenozydy, NO | Zmęczenie, libido, odporność | Nerwowość, wzrost ciśnienia |
| Maca | Równoważenie hormonów, poprawa libido | Makamidy, flawonoidy | Libido, wytrzymałość, nastrój | Zaburzenia trawienne |
Ashwagandha wyróżnia się wszechstronnością działania, dużą ilością badań naukowych oraz dobrą tolerancją u większości osób. Jej działanie jest zwykle subtelne, ale stabilne i długofalowe.
Gdzie ashwagandha została zakazana? Kontrowersje wokół decyzji Danii
Ashwagandha nie wszędzie jest legalnie dostępna. W niektórych krajach wprowadzono zakazy lub poważne ograniczenia dotyczące jej stosowania w suplementach diety — często z powodu braku jednoznacznych regulacji, niejasności wokół zawartości substancji aktywnych, czy też braku rejestracji zgodnej z lokalnym prawem. Kluczowym przykładem jest Dania, gdzie tego specyfiku zakazano.
W Danii ashwagandha została zakazana w 2023 roku przez Duńską Administrację Weterynarii i Żywności (DVFA), co wywołało kontrowersje w środowisku naukowym i branży suplementów diety. Decyzja ta opierała się na raporcie Duńskiego Uniwersytetu Technicznego (DTU) z 2020 roku, który sugerował, że ashwagandha może negatywnie wpływać na hormony płciowe i tarczycowe oraz potencjalnie działać poronnie. Jednakże raport ten spotkał się z krytyką za brak rzetelności naukowej i niewłaściwe interpretacje danych.
Jakie były powody zakazu ashwaghandy w Danii?
Raport DTU wskazywał, że ekstrakty z korzenia ashwagandhy mogą wpływać na poziom hormonów płciowych i tarczycowych. Jednakże wiele z cytowanych badań dotyczyło innych części rośliny, takich jak liście i łodygi, które zawierają różne związki chemiczne niż korzeń. Tradycyjna medycyna ajurwedyjska wykorzystuje głównie korzeń ashwagandhy, a nie inne części rośliny.
Raport sugerował, że ashwagandha może mieć działanie poronne, powołując się na starsze badania i raporty etnobotaniczne. Jednakże nowsze badania nie potwierdzają tych obaw, a niektóre wskazują na brak toksyczności dla matki i płodu nawet przy wysokich dawkach ekstraktu z korzenia ashwagandhy. DTU stwierdziło, że nie jest możliwe ustalenie bezpiecznej dolnej granicy spożycia ashwagandhy, co skłoniło DVFA do wprowadzenia zakazu jej stosowania w suplementach diety.
Jednakże raport DTU został skrytykowany za brak recenzji naukowej i nieujawnienie źródeł finansowania oraz potencjalnych konfliktów interesów; oparcie się na badaniach dotyczących innych części rośliny niż korzeń, co jest niezgodne z tradycyjnym zastosowaniem ashwagandhy; rzekome cytowanie artykułów z czasopism o wątpliwej reputacji; rzekome ignorowanie nowszych badań klinicznych, które nie potwierdzają sugerowanych zagrożeń. Kontrowersje opisano w „Journal of Ayurveda and Intergrative Medicine”.
Poza tym American Herbal Pharmacopoeia (AHP) wskazała, że ich monografia została błędnie zinterpretowana w raporcie DTU, a dostępne dane nie potwierdzają działania poronnego ashwagandhy.
Czy w Polsce ashwagandha jest legalna?
Szwecja i Finlandia rozważały wprowadzenie podobnych ograniczeń, opierając się na duńskim raporcie. Jednakże w wielu krajach, takich jak Polska, ashwagandha jest nadal legalna, choć z określonymi limitami dotyczącymi zawartości witanolidów w suplementach. Warto zauważyć, że decyzja Danii została podjęta pomimo braku jednoznacznych dowodów na szkodliwość ashwagandhy, a wiele organizacji i ekspertów podkreśla potrzebę bardziej zrównoważonego podejścia opartego na aktualnych badaniach naukowych.
Źródło: Planeta.pl/Journal of Ayurveda and Intergrative Medicine/Wikipedia/Nutrition & Metabolism/Nutrients/Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku.
Oceń artykuł
Tu się dzieje
