Obserwuj w Google
Oceń
Najbardziej jadowite pająki świata? Australijski pająk atraks (Sydney funnel-web spider) deklasuje takie pająki jak wałęsak brazylijski, czarna wdowa czy ptasznik olbrzymi. Jak wygląda atraks, gdzie żyje, jak silny jest jego jad i dlaczego samce są szczególnie niebezpieczne dla człowieka? Oto najważniejsze informacje o tych niebezpiecznych pająkach.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Który pająk jest najbardziej jadowity?
- Co za pająk atraks?
- Jak silny jest jad pająka atraksa?
- Jakie są objawy ukąszenia przez pająka?
- Co zrobić po ukąszeniu przez pająka?
Atraks to najbardziej jadowity pająk świata
Atraks (Atrax robustus) to jeden z najbardziej jadowitych pająków na świecie, który trafił nawet do Księgi Rekordów Guinnessa, deklasując wałęsaki brazylijskie. Ten niezwykły pajęczak żyje w Australii, przede wszystkim w rejonie Sydney, a jego jad może zaatakować układ nerwowy człowieka i doprowadzić do śmierci w męczarniach. Co ciekawe, naukowcy dopiero niedawno podzielili dotychczasowy gatunek Atrax robustus na trzy odrębne linie, co pozwoli uratować życie wielu osób. Zła wiadomość jest taka, że pająk atraks występuje w rejonie Sydney i na terenach Nowej Południowej Walii, gdzie jego siedliska mogą znajdować się stosunkowo blisko ludzkich domów. Zdarza im się wchodzić do mieszkań.
Quiz: Quiz o ptakach. Rozpoznaj ptaki Polski - co to za ptak?
Co to za pająk atraks?
Atraks, znany jako Sydney funnel-web spider, czyli pająk lejkowaty z rodziny Hexathelidae, jest jednym z najbardziej niebezpiecznych pająków Australii i na świecie. Już sam wygląd tego pająka budzi respekt. Dorosły osobnik ma zwykle około 2–5 cm długości ciała. Ma masywne ciało, ciemne, błyszczące ubarwienie i wyjątkowo duże szczękoczułki zakończone 2-centymetrowymi kłami jadowymi, które bez problemu przebiją ludzką skórę, a nawet paznokieć. Gdy ten jadowity pająk poczuje się zagrożony, staje na tylnych odnóżach i eksponuje swoje "uzbrojenie".
Nazwa „funnel-web” odnosi się do sposobu życia tego pająka. Atraks buduje na ziemi jedwabistą konstrukcję przypominającą lejek. Pajęczyna prowadzi do kryjówki, z której pająk może szybko zaatakować zdobycz.
CIEKAWOSTKA:
Do niedawna największy schwytany atraks mierzył aż 8 cm i nazwano go Herkules. Rekord został jednak pobity. W mieście Newcastle, na północ od Sydney, został schwytany pająk atraks mający 9,2 cm. Umieszczono go w Australian Reptile Park. Zyskał przydomek Hemwsworth na cześć aktora Chrisa Hemswortha (Thor, Furiosa, Avengers, Ekstrakcja).
Najbardziej jadowity pająk świata? Ważne odkrycie
W styczniu 2025 r. opublikowano badanie, w którym wykorzystano m.in. analizę DNA oraz cechy morfologiczne. Naukowcy wykazali, że pająki określane wcześniej jako Atrax robustus nie stanowią jednej, jednorodnej grupy. Wyróżniono trzy gatunki: właściwy Atrax robustus, Atrax montanus oraz nowo opisany Atrax christenseni. To ważna zmiana, ponieważ dotychczasowe informacje dotyczące zasięgu występowania, wyglądu czy jadu „Atrax robustus” częściowo odnosiły się do pająków, które obecnie zostały zaklasyfikowane inaczej. Nowy podział może być również istotny dla badań nad jadem i produkcji surowicy przeciwjadowej.
Porównanie atraksa z innymi groźnymi pająkami
| Cecha | Atraks (Atrax robustus) | Czarna wdowa (Latrodectus spp.) | Wałęsak brazylijski (Phoneutria spp.) |
|---|---|---|---|
| Rozmiar | 4–5 cm (ciało) | 1–1,5 cm (ciało) | 4–5 cm (ciało) |
| Toksyczność jadu | Neurotoksyny (atraksotoksyna); śmiertelne bez leczenia | Neurotoksyny (latrotoksyna); śmiertelne bardzo rzadko | Neurotoksyny (pnk-toxyny); możliwe zgony u dzieci i starszych |
| Objawy ukąszenia | Silne neurotoksyczne, szybka progresja | Skurcze mięśni, ból, rzadko zagrożenie życia | Silny ból, zaburzenia neurologiczne, możliwy priapizm |
| Występowanie | Australia (wschodnie rejony) | Globalnie w klimatach umiarkowanych i ciepłych | Ameryka Południowa i Środkowa |
| Śmiertelność bez leczenia | 10–15% (przed wprowadzeniem antidotum) | <1% (rzadkie przypadki zgonów) | 2–5% (w zależności od dostępu do leczenia) |
Jak silny jest jad pająka atraksa?
Szczególnie istotny jest jad samców, który zawiera toksyny silniej działające na ssaki (osobniki żeńskie są ok. 5 razy mniej jadowite). Zawiera neurotoksyny określane jako atraksotoksyny, które oddziałują na układ nerwowy. Jedną z najważniejszych substancji jest δ-atrakotoksyna, znana również jako δ-hexatoxin. Toksyna wpływa na kanały sodowe komórek nerwowych, zaburzając ich prawidłowe działanie. Co gorsza, atraksy to pająki agresywne, które wstrzykują dużą ilość jadu podczas ukąszenia.
Skutki ukąszenia mogą pojawić się szybko. Początkowo może wystąpić silny ból, mrowienie, szczególnie w okolicy ust, a następnie nasilone pocenie, ślinienie, łzawienie i skurcze mięśni. W ciężkich przypadkach pojawiają się problemy z oddychaniem, zaburzenia pracy układu krążenia, obrzęk płuc, utrata przytomności, a nawet niewydolność wielonarządowa.
Ukąszenie atraksa. Jakie daje objawy?
Ukąszenie atraksa może początkowo wyglądać niepozornie, ale objawy zatrucia mogą narastać szybko.
Do charakterystycznych symptomów należą:
- silny ból w miejscu ukąszenia,
- mrowienie lub drętwienie wokół ust,
- nasilone pocenie,
- ślinienie,
- łzawienie,
- nudności i wymioty,
- drżenia i skurcze mięśni,
- zaburzenia ciśnienia tętniczego,
- przyspieszenie lub zaburzenia pracy serca,
- problemy z oddychaniem,
- w ciężkich przypadkach utrata przytomności i obrzęk płuc.
Antidotum na ukąszenie pająka
W przeszłości takie ukąszenia rzeczywiście kończyły się śmiercią. Australian Museum podaje, że 13 zgonów przypisano ukąszeniom Sydney funnel-web spider w okresie od 1927 r. do początku lat 80. XX wieku. Później sytuacja zmieniła się diametralnie dzięki opracowaniu skutecznego antidotum. Surowica przeciw jadowi pająków lejkowatych została opracowana na początku lat 80.
Od czasu wprowadzenia skutecznego antidotum nie odnotowano kolejnych śmiertelnych przypadków ukąszeń Sydney funnel-web spider. W Australii działa również niezwykły program pozyskiwania jadu. Australian Reptile Park prowadzi hodowlę i program „dojenia” pająków lejkowatych. Pozyskany jad trafia następnie do producenta antidotum.
Quiz: Pająki bez tajemnic. Test wiedzy o pająkach
Co zrobić po ukąszeniu jadowite pająka?
W przypadku podejrzenia ukąszenia przez atraksa lub innego dużego czarnego pająka lejkowatego nie należy czekać na pojawienie się objawów. Australijskie zalecenia mówią o zastosowaniu tzw. opatrunku uciskowego z unieruchomieniem kończyny. Poszkodowany powinien pozostać nieruchomo i jak najszybciej otrzymać profesjonalną pomoc medyczną. To ważne, ponieważ ruch może przyspieszać rozprzestrzenianie się jadu w organizmie.
Źródło: Australian Museum, Planeta.pl, Radio ZET, National Geographic, Focus.pl, ITIS- Integrated Taxonomic Information System
Oceń artykuł
Tu się dzieje
