Oceń
Jak wielki może być niedźwiedź? Niedźwiedzie kodiackie są ogromne. Niedźwiedzie polarne są olbrzymie aż strach. Jednak bledną przy swoim dawnym krewniaku. Niedźwiedź jaskiniowy (cave bear, ursus spelaeus) należał do megafauny i był absolutnym gigantem. Czy to największy niedźwiedź w historii?
- Jak wielki był niedźwiedź jaskiniowy
- Co jadły niedźwiedzie jaskiniowe
- Dlaczego niedźwiedzie jaskiniowe wyginęły.
- Czy niedźwiedź jaskiniowy był największym niedźwiedziem w historii.
Niedźwiedź jaskiniowy (Ursus spelaeus) – fakty i ciekawostki. Największy niedźwiedź w historii?
Niedźwiedzie jaskiniowe to przerażające zwierzęta sprzed wieków. Ok. 20 tysięcy lat temu Europa była miejscem, w którym człowiek nadal nie był niekwestionowanym władcą o musiał walczyć z innymi gatunkami o pokarm i schronienie. Miał naprawdę imponującego przeciwnika. W mrocznych jaskiniach żyły niedźwiedzie, które do dziś rozpalają wyobraźnię peleontologów i miłośników prehistorii. Niedźwiedź jaskiniowy był symbolem potęgi epoki lodowcowej – ogromny, masywny i tajemniczy. Czy naprawdę był największym niedźwiedziem w dziejach?
Gigant epoki lodowcowej - niedźwiedź jaskiniowy
Niedźwiedź jaskiniowy należał do plejstoceńskiej megafauny, czyli wielkich zwierząt, które zniknęły pod koniec ostatniej epoki lodowcowej. Charakteryzowało go m.in. wysokie i stromo nachylone czoło. Dorosłe samce osiągały nawet 3,5 metra długości, gdy stawały na tylnych łapach, a ich masa mogła przekraczać 600-1000 kilogramów. Dla porównania, niedźwiedź polarny może osiągnąć wagę 800 kg, ale takie osobniki są rzadkością z powodu zmian klimatu. Sama czaszka niedźwiedzia jaskiniowego bywała większa niż u współczesnego niedźwiedzia polarnego czy niedźwiedzia kodiackiego (zjada łosie!), co robi ogromne wrażenie w muzeach.
Charakterystyczną cechą tego gatunku była potężna budowa ciała, masywne kości i ogromne zęby trzonowe. To właśnie uzębienie zdradza coś, co często zaskakuje – mimo groźnego wyglądu niedźwiedź jaskiniowy wcale nie był typowym drapieżnikiem.
Roślinożerca w ciele potwora
Analizy izotopowe kości oraz budowy zębów pokazują, że dieta niedźwiedzia jaskiniowego była w dużej mierze roślinna. Jadł korzenie, bulwy, trawy i inne rośliny dostępne w chłodnym klimacie plejstocenu. Mięso pojawiało się w jadłospisie sporadycznie, znacznie rzadziej niż u dzisiejszych niedźwiedzi brunatnych.
Wydaje się, że tak wielki niedźwiedź nie miał wrogów. A jednak w wielu jaskiniach, obok szczątków niedźwiedzi, znajdywane są kości potężnych pradawnych kotów, np. lwów. W mroku jaskiń musiało dochodzić do walk niczym w potwornym wrestlingu, gdy drapieżnik chciał upolować niedźwiedzia. W tym starciu nie było zwycięzcy. Nawet gdy lew przegrywał, infekcja z powodu głębokich ran zabijała niedźwiedzia w kilka tygodni.
Dlaczego „jaskiniowy”?
Nazwa nie jest przypadkowa. Niedźwiedzie jaskiniowe masowo wykorzystywały jaskinie jako miejsca zimowania. Dzięki temu dziś znamy ten gatunek lepiej niż wiele innych wymarłych zwierząt. W niektórych europejskich jaskiniach odnajdywano wiele szkieletów, co sugeruje, że były to miejsca regularnie odwiedzane przez kolejne pokolenia niedźwiedzi. Największe siedliska niedźwiedzi jaskiniowych znajdowały się na terytorium dzisiejszych Niemiec, Szwajcarii, Słowacji oraz Polski. Szczątki niedźwiedzi jaskiniowych znajdywano np. w Jaskini Niedźwiedziej w masywie Śnieżnika, w Jaskini Radochowskiej w Sudetach oraz w Jaskini Magurskiej w Tatrach.
Człowiek kontra niedźwiedź
Niedźwiedzie jaskiniowe zaczęły zamieszkiwać Europę ok. 300 tys. lat temu. Badania archeologiczne wykazały, że gdy setki tysięcy lat temu w Europie pojawili się pierwsi Homo sapiens, dochodziło już do pierwszych interakcji z Ursus spelaeus. Ślady archeologiczne wskazują, że niedźwiedź jaskiniowy żył obok neandertalczyków i pierwszych ludzi współczesnych. Jaskinie były cennym schronieniem, więc dochodziło do rywalizacji o przestrzeń. Z podobnych powodów, także na terenie dzisiejszej Polski, nasi przodkowie musieli walczyć z potężnymi hienami jaskiniowymi.
Dlaczego niedźwiedź jaskiniowy wyginął?
Badania potwierdziły, że populacja niedźwiedzi jaskiniowych drastycznie się zmniejszyła 40 tys. lat temu, kiedy w Europie rozprzestrzeniali się ludzie. Wymarcie niedźwiedzia jaskiniowego około 24–26 tysięcy lat temu było prawdopodobnie wynikiem kilku nakładających się czynników. Zmiany klimatyczne ograniczyły dostępność roślin, które stanowiły podstawę jego diety. Jego silne uzależnienie od konkretnych siedlisk i diety okazało się słabością w czasach gwałtownych zmian środowiskowych. Musiały też walczyć z ludźmi o jaskinie i pokarm.
W niektórych stanowiskach archeologicznych znaleziono kości niedźwiedzi z wyraźnymi śladami obróbki przez człowieka, co sugeruje polowania lub przynajmniej wykorzystywanie padliny. Homo sapiens potrafili zabijać gigantyczne mastodonty, by przerabiać ich kości na broń. Znali ich anatomię i wiedzieli jak zadać olbrzymowi śmiertelny cios. Doskonalili również techniki łowieckie, by zabijać niedźwiedzie jaskiniowe. Służyły nie tylko jak źródło mięsa i tłuszczu. Robili m.in. ubrania ze skóry niedźwiedzia. Wielu naukowców uważa, że to właśnie ludzie finalnie wybili do zera populacji niedźwiedzi.
Źródło: Radio ZET / Warszawskie Zoo / The Guardian / Wikipedia / Nauka w Polsce / Scientific Reports /CORDIS / Uniwersytet Wrocławski
Oceń artykuł
Tu się dzieje
