Oceń
Dżuma i wstrząsające odkrycie naukowców. DNA z syberyjskich grobów sprzed 5,5 tysiąca lat wywróciło do góry nogami naszą wiedzę o ewolucji Czarnej Śmierci i historii choroby. Czym był "superantygen" i jak dochodziło do pierwszych transmisji bakterii Yersinia pestis?
- Jak nowe odkrycie zmienia historię dżumy?
- Dlaczego dawniej wybuchały epidemie dżumy?
- Co odkryto w szczątkach ludzkich z Syberii?
- Które czynniki wpływały dawniej na transmisję dżumy?
Dżuma, historia do zmiany. To odkrycie zmienia wszystko
Skąd się wzięła dżuma? Dlaczego wybuchały największe epidemie dżumy w historii? Do tej pory sądzono, że epidemie dżumy wybuchały jako konsekwencja rozwoju średniowiecznych miast i rolnictwa. Zagęszczenie ludności, życie za blisko zwierząt, coraz większa ilość śmieci. To idealne podglebie do rozwoju ekspansji patogenów takich jak dżuma. Jak jednak czytamy na łamach „Nature”, dokonano szokującego odkrycia i okazało się, że ludzkość walczyła z dżumą tysiące lat wcześniej. Choroba przenosiła się wówczas zupełnie inaczej, co każe badaczom zrewidować dotychczasową wiedzę o dżumie.
Quiz: Test wiedzy o Polsce. Trudne pytania, nie tylko historia i geografia
Odkrycie. Pierwsze epidemie dżumy
Najstarsze znane szczepy powiązane z epidemiami dżumy (mór, zaraza morowa) datowano na około 3800 lat. Okazuje się jednak, że dżuma, wywoływana przez bakterię Yersinia pestis, atakowała ludzkość już 5,5 tysiąca lat temu. Została odkryta w szczątkach ludzkich z cmentarzysk w rejonie jeziora Bajkał na Syberii. Naukowcy odkryli pochówki osób należących do społeczności łowców-zbieraczy i okazało się, że w 18 z 46 przebadanych szczątków zidentyfikowano dżumę. Odtworzono przebieg epidemii w prehistorycznych społecznościach i wiemy, że mowa jest o „przypadkach choroby silnie skupionych w czasie i przestrzeni, a więc o lokalnych ogniskach, a nie o pojedynczych przypadkach dżumy”. W społeczności nastąpiła „gwałtowna fala śmiertelności i wiele zgonów w krótkim czasie”.
Podręczniki do zmiany. Tego nie wiedzieliśmy o dżumie
To istotna zmiana w naszym postrzeganiu dżumy oraz innych chorób zakaźnych. Do tej pory naukowcy sądzili, że dżuma tysiące lat temu była ograniczona przez mobilny tryb życia społeczności prehistorycznych. Co więcej, analiza wspomnianych pochówków na Syberii wykazało wyjątkowo wysoki odsetek dzieci wśród zmarłych. Nawet 75% pochowanych miało mniej niż 15 lat. Odnotowano przypadki, gdy w jednym grobie chowano członków tej samej rodziny. To potwierdza transmisję dżumy między bliskimi.
Dzięki zaawansowanym technikom sekwencjonowania DNA badacze odtworzyli genomy dawnych bakterii zachowane w zębach zmarłych. Naukowców zaskoczyło odkrycie w pradawnych szczepach dżumy czynnika genetycznego opisywanego jako superantygen. Mógł on intensyfikować przebieg infekcji i inicjować gwałtowną reakcję układu odpornościowego. Szczególnie dotyczyło to dzieci.
Pierwsze transmisje dżumy. Odkrycie
Jak tysiące lat temu dżuma przeniosła się na ludzi? Badania potwierdziły, że pierwsze warianty dżumy nie posiadały jeszcze mechanizmów umożliwiających efektywne przenoszenie przez pchły. Jednak rezerwuarem choroby były świstaki, na które polowano. Dżuma najprawdopodobniej dokonywała transmisji na ludzi podczas skórowania zwierząt i obróbki mięsa. W grobach odkryto także ozdoby wykonane z zębów świstaków, co potwierdza bliski kontakt ludzi z tymi zwierzętami.
Informacje o dżumie, liczba przypadków rocznie
Dżuma jest wywoływana przez bakterię Yersinia pestis przenoszoną przez zwierzęta i pchły. Wśród zwierząt źródłem bakterii są głównie gryzonie, przede wszystkim szczury (ale też dzikie króliki, myszy, nornice itp.). Tzw. Czarna Śmierć w XIV wieku uśmierciła jedną trzecią populacji Europy. Mogła zabić nawet 25-50 milionów osób. Wojewódzka Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Poznaniu uspokaja, że "dżuma dzisiaj zaś nie stanowi większego zagrożenia, choć jej niebezpieczeństwo nie wygasło ze względu na istnienie rezerwuaru tego zarazka". Wyróżnia się 3 postaci dżumy: płucną, węzłową (dymieniczą) i posocznicową.
W lutym 2024 roku w Oregonie (USA) stwierdzono przypadek dżumy dymienicy u człowieka (zaatakowała węzły chłonne). Do zarażenia prawdopodobnie doszło od chorego kota. Ogólnie na świecie, jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), odnotowuje rocznie od 1000 do 2000 przypadków dżumy.
Śmiertelność na dżumę wynosi od 30 proc. do 60 proc. wśród osób nieleczonych. Jeśli zastosowana jest antybiotykoterapia, śmiertelność spada poniżej 5%. W latach 2010-2015 globalnie odnotowano 3248 przypadków dżumy z czego 548 osób zmarło. Najczęściej ludzie zarażają się dżumą w Demokratycznej Republice Konga, Peru i na Madagaskarze.
Źródło: Radio ZET, Scientific American, CNN, Rynek Zdrowia, The New York Post, Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu, Nature
Oceń artykuł
Tu się dzieje
