Oceń
Mała, niepozorna i niemal niewidoczna gołym okiem – pchła szczurza (Xenopsylla cheopis) zapisała się w historii jako pasożyt, który rozprzestrzenił jedną z najtragiczniejszych epidemii w dziejach ludzkości. Dziś, choć ryzyko wielkiej pandemii jest mniejsze, wciąż nie można jej lekceważyć. Pchły przenoszą nie tylko dżumę.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak pchła szczurza wpłynęła na historię Europy?
- Dlaczego pchła szczurza wciąż stanowi zagrożenie dla ludzi?
- Które choroby mogą być przenoszone przez pchłę szczurzą?
- Jakie metody ochrony przed pchłami są zalecane?
Redakcja poleca:
Pchła szczurza – niewielki pasożyt, który zmienił bieg historii. Czy wciąż zagraża człowiekowi?
Najgroźniejsze owady świata? Pewnie wymienicie szerszenie azjatyckie, kleszcze afrykańskie w Polsce, pająki atraksy albo nawet turkucia podjadka. Tymczasem to pchła szczurza (Xenopsylla cheopis) zapisała się w historii ludzkości jako jeden z najbardziej niebezpiecznych pasożytów. Na pierwszy rzut oka to niegroźny owad, wręcz robaczek – drobny, brązowy, o długości zaledwie kilku milimetrów. Jednak to pchły szczurze są odpowiedzialne za rozprzestrzenianie chorób, które zdziesiątkowały populacje na całych kontynentach.
Pchła szczurza nazywana jest również pchłą tropikalną i pchłą dżumową. Czy dziś wciąż powinniśmy się obawiać pcheł szczurzych i jakie przenosi choroby? Niestety, corocznie odnotowuje się wiele zachorowań na dżumę.
Pchła, która rozniosła „czarną śmierć”
W XIV wieku Europa pogrążyła się w chaosie – przez kontynent przetaczała się epidemia dżumy, znana jako „czarna śmierć”. Zginęło wtedy od 30 do 60 procent populacji, czyli nawet 200 milionów ludzi. W niektórych rejonach z powodu dżumy populacja zmniejszyła się wówczas nawet o 80 procent. Głównym wektorem tej katastrofy była właśnie pchła szczurza, pasożytująca na szczurach, myszach i innych gryzoniach. Pchły przenosiły bakterię Yersinia pestis, która po ukąszeniu człowieka dostawała się do krwiobiegu i powodowała śmiertelne zakażenie.
Tylko w latach 1347-1351 dżuma doprowadziła bowiem do śmierci aż 25 mln Europejczyków, czyli jednej trzeciej populacji w tamtych czasach- przypomina Zdrowie Radio ZET.
Nie tylko dżuma – lista groźnych chorób
Choć dżuma jest najbardziej znana, Xenopsylla cheopis to nie tylko „kurier” średniowiecznej pandemii. Pchła ta może przenosić także inne poważne choroby:
- Dur endemiczny (tyfus szczurzy) – wywoływany przez bakterie Rickettsia typhi. Objawia się gorączką, wysypką i bólami głowy.
- Pasożytnicze nicienie – larwy niektórych gatunków mogą przedostawać się do organizmu wraz z ukąszeniem.
- Bakterie i wirusy pośrednie – w zależności od środowiska mogą być nosicielami dodatkowych drobnoustrojów, groźnych dla ludzi i zwierząt.
Jak atakuje pchła szczurza?
Pchły nie potrafią latać, ale skaczą nawet 200 razy dalej niż długość swojego ciała. Gdy brakuje szczurów, ich naturalnych żywicieli, szukają innych źródeł krwi – w tym ludzi.
Ich aparat gębowy działa jak mikroskopijna strzykawka. Pchła przekłuwa skórę i wprowadza ślinę zawierającą antykoagulanty, które zapobiegają krzepnięciu krwi. To właśnie w ślinie znajdują się chorobotwórcze bakterie i riketsje.
CZYTAJ WIĘCEJ: Dlaczego w czasie epidemii dżumy lekarze nosili maski z dziobami?
Czy pchła szczurza jest wciąż groźna?
Dobra wiadomość: dzięki higienie, kanalizacji i medycynie ryzyko wielkich epidemii wywołanych przez pchłę szczurzą jest dziś niewielkie. Jednak wciąż nie można jej lekceważyć.
- Ogniska dżumy nadal występują – m.in. na Madagaskarze, w Demokratycznej Republice Konga czy Peru. Według WHO corocznie na świecie odnotowuje się od 1000 do 3000 przypadków dżumy.
- Dur endemiczny co roku pojawia się sporadycznie w regionach tropikalnych i subtropikalnych.
- Nawet w USA notuje się pojedyncze przypadki dżumy u ludzi – przeniesione właśnie przez pchły. W USA średnio w roku występuje 10-15 zachorowań na tę chorobę.
WHO ostrzega, że w świecie globalnych podróży i zmian klimatycznych pasożyty te mogą szybciej przenosić się w nowe obszary.
Jak się chronić przed pchłami?
Eksperci wskazują kilka prostych zasad:
- kontroluj populacje gryzoni w swoim otoczeniu,
- utrzymuj czystość w piwnicach, magazynach i domach,
- używaj repelentów w rejonach, gdzie pchły mogą występować,
- w przypadku podróży do regionów zagrożonych stosuj środki ochronne i zachowaj czujność.
Podsumowanie. To trzeba wiedzieć o pchłach
Pchła szczurza – owad mniejszy od ziarenka ryżu – miała siłę, by odmienić losy całych cywilizacji. Dziś jej rola jest mniej dramatyczna, ale wciąż stanowi zagrożenie epidemiologiczne w niektórych częściach świata. To przykład, jak drobny pasożyt może wywrzeć gigantyczny wpływ na historię i zdrowie człowieka.
Źródło: Wikipedia / Healthline / Radio ZET / Główny Inspektorat Sanitarny / Jennifer Wright – „Co nas (nie) zabije – największe plagi w historii ludzkości” / Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Ząbkowicach Śląskich / Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Pile
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku
Oceń artykuł
Tu się dzieje
