Wulkan Krakatau. Wielki wybuch i tsunami

Wulkan Krakatau leży w Indonezji, w Cieśninie Sundajskiej, pomiędzy wyspami Jawą i Sumatrą. To obszar szczególnie aktywny geologicznie, położony w obrębie Pacyficznego Pierścienia Ognia. W tym rejonie dochodzi do intensywnych procesów tektonicznych, które sprzyjają powstawaniu trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych. To właśnie tam, w pobliżu gęsto zaludnionych wybrzeży Jawy i Sumatry, Krakatau może znów rozpętać piekło na ziemi. Wulkan Krakatau już raz pokazał swoją niszczycielską moc i dosłownie zmienił świat. Przebieg katastrofy przyćmiewa scenariusze najbardziej spektakularnych filmów katastroficznych. Czy historia się powtórzy? Wulkan znów jest aktywny i niebezpieczny.

Erupcja Krakatau w 1883 roku. Największa eksplozja

Wulkan Krakatau pokazał swoją piekielną moc w 1883 roku. Wtedy doszło do jednej z najbardziej niszczycielskich erupcji wulkanicznych w historii nowożytnej. Już w maju największy z kraterów na wyspie Krakatau (wysokość 813 metrów) zaczął uwalniać gazy i chmury popiołu. Zbocza wulkanu zaczęły pękać. Do jego wnętrza wlewała się woda, emitując chmury pary. Rybacy donosili o "pomrukach przechodzących w grzmoty". W okolicach wyspy coraz trudniej było oddychać, robiło się ciemno od pyłu. Kulminacja nastąpiła 26 i 27 sierpnia (najsilniejsza eksplozja nastąpiła rankiem 27 sierpnia).

Potężne eksplozje zmiotły 2/3 wyspy (teren został dosłownie wysterylizowany), a huk eksplozji słyszano tysiące kilometrów od wulkanu. Zmiany ciśnienia atmosferycznego rejestrowały przyrządy pomiarowe na całym świecie. Chmura dymu z wulkanu osiągnęła wysokość 27 kilometrów. Następnego dnia nastąpiły kolejne cztery eksplozje. Fala uderzeniowa przemieszczała się z prędkością 1100 km/godz. i okrążyła planetę 3,5 razy. Błyski widoczne były gołym okiem na wyspach Oceanu Indyjskiego oddalonych o tysiące kilometrów. 

Tsunami po wybuchu wulkanu Krakatau

Po wybuchu Krakatau do morza z prędkością 150 km/h ruszyły spływy i lawiny piroklastyczne. Potok rozgrzanych skał, popiołów i gazów wulkanicznych rozpętał tsunami o wysokości 40 metrów i prędkości 700 km/h. Zebrało śmiertelne żniwo u wybrzeża Jawy i Sumatry. Ogromne fale zniszczyły nadmorskie miejscowości, zabudowania i statki. Niektóre nadmorskie miejscowości oraz mniejsze wyspy w Cieśninie Sundajskiej, wraz z mieszkańcami, po prostu zniknęły. W relacjach świadków katastrofy czytamy, że port Telok Betong na Sumatrze został dosłownie zmieciony. 

Według danych amerykańskiej służby geologicznej USGS w katastrofie zginęło około 36 tys. osób. Na Oceanie Indyjskim unosiły się „dryfujące wyspy złożone z wulkanicznego pumeksu, w których uwięzione były ludzkie szkielety”. Dopływały nawet do wybrzeży Afryki.

Siła wybuchu wulkanu Krakatau

Siłę wybuchu Krakatau oszacowano na moc 150-200 megaton (milionów ton trotylu). Dla porównania, Bomba Little Boy zrzucona na Hiroszimę miała moc wybuchu równoważną 15–16 kilotonom trotylu.

O erupcji Krakatau słyszał cały świat. "Najgłośniejszy wybuch w historii"

Wybuch Krakatau spowodował ogłuszający huk, który niósł się na odległość 4300 kilometrów. Było go słychać na 1/12 planety. Jedna z serii potężnych eksplozji Krakatau uważana jest za najgłośniejszy dźwięk odnotowany w historii. Polskie Radio przypomina, że w momencie wybuchu 46 kilometrów od Krakatau przepływał statek. Hałas rozerwał marynarzom bębenki w uszach. Jak podaje Onet, "w australijskim Perth czy na wyspie Rodrigues na Oceanie Indyjskim, ludzie sądzili, że słyszą potężny wystrzał armatni".

Falę akustyczną w niektórych miejscach zarejestrowani siedmiokrotnie. Była tak potężna, że przed wygaśnięciem w ciągu kilku dni obiegła świat cztery razy w stronę antypodów Indonezji i trzy razy z powrotem

Skutki wybuchu wulkanu Krakatau

Pył wulkaniczny objął opadem 70% powierzchni Ziemi, powodując anomalie pogodowe i obniżając średnią temperaturę na świecie o 1,2 stopnia Celsjusza. Pogoda na świecie po erupcji Krakatau zaczęła wracać do do normy dopiero po 5 latach. Przez 36 miesięcy po kataklizmie Słońce na półkuli północnej świeciło zielonkawym blaskiem, natomiast Księżyc przybrał niebieskawe zabarwienie. 

Anak Krakatau, czyli Dziecko Krakatau. Kolejna erupcja

Wydawałoby się, że po katastrofie z 1883 roku Krakatau przestał istnieć. Rzeczywistość okazała się jednak inna. W miejscu dawnego wulkanu, w obrębie pozostałej po nim kaldery, rozpoczęły się kolejne procesy wulkaniczne. W 1927 roku z morza zaczęła wyłaniać się nowa formacja, która dała początek Anak Krakatau. Nazwa oznacza dosłownie Dziecko Krakatau.

Nowy wulkan stopniowo rósł, a jego stożek budowały kolejne erupcje. Przez dziesięciolecia Anak Krakatau regularnie dawał o sobie znać, wyrzucając popiół, gazy i materiał wulkaniczny. Nie był to jednak spokojny proces. Wulkan wielokrotnie zmieniał swój kształt, a jego zbocza ulegały przebudowie pod wpływem kolejnych erupcji. Najbardziej dramatyczne wydarzenia miały nadejść dopiero w grudniu 2018 roku.

Wulkan Anak Krakatau i tsunami w 2018 roku

22 grudnia 2018 roku doszło do wydarzenia, które przypomniało światu, że Krakatau nadal stanowi poważne zagrożenie. Podczas trwającej erupcji znaczna część południowo-zachodniego zbocza Anak Krakatau osunęła się do morza. Ogromna masa materiału wulkanicznego przemieściła wodę, wywołując tsunami.

Fale uderzyły w wybrzeża Sumatry i Jawy. W przeciwieństwie do wielu tsunami związanych z trzęsieniami ziemi, tym razem nie było typowych ostrzeżeń poprzedzonych silnymi wstrząsami odczuwalnymi na lądzie.

Skutki okazały się tragiczne:

• 437 osób zginęło.
• Tysiące ludzi zostały ranne.
• Fale zniszczyły nadmorskie miejscowości i infrastrukturę.
• W niektórych miejscach wysokość fali dochodziła do około 13 metrów.

Badania wykazały, że przyczyną tsunami było osunięcie zbocza aktywnego wulkanu. Naukowcy zwrócili uwagę na szczególnie niebezpieczny aspekt tego zdarzenia: proces osuwania się wulkanicznego zbocza nie wygenerował silnych, krótkookresowych fal sejsmicznych, które mogłyby stanowić typowy sygnał ostrzegawczy.

Wulkan Krakatau w 2026 roku nadal aktywny i niebezpieczny

Wulkan Krakatau nie powiedział jeszcze ostatniego słowa. To aktywny kompleks wulkaniczny, którego zachowanie jest stale monitorowane przez indonezyjskie służby geologiczne. We wrześniu 2026 roku doszło do intensywnego epizodu erupcyjnego, który trwał około 25 godzin. Później odnotowano kolejne wybuchy o charakterze strombolijskim.

Erupcja doprowadziła do emisji popiołu i gazów wulkanicznych. Jak informowała NASA, aktywność wulkanu zakłóciła ruch lotniczy, a pył pogorszył jakość powietrza w niektórych częściach Indonezji, również w rejonie Dżakarty. Początkowo utrzymywano trzeci stopień zagrożenia w czterostopniowej skali indonezyjskiej. 21 września poziom aktywności obniżono do drugiego stopnia.

Aktywność wulkanu Anak Krakatau w listopadzie 2026

Najnowszy raport Smithsonian Institution i USGS z 4 listopada 2026 roku potwierdza, że aktywność erupcyjna nadal trwa. W okresie od 29 października do 4 listopada obserwowano kolumny popiołu i gazów sięgające nawet 500 metrów ponad szczyt. Poziom alarmowy ponownie wynosił 3 w czterostopniowej skali. Zalecono zachowanie odległości co najmniej 5 km od szczytu wulkanu i 1 km od niewielkich wysp położonych na północny zachód i południowy wschód od niego. To wyraźny sygnał, że Anak Krakatau pozostaje obiektem wymagającym stałego nadzoru.

Źródło: U.S. Geological Survey /Science Advances / Radio ZET / Wikipedia / Smithsonian Institute