Oceń
Pompeje i wybuch Wezuwiusza to historia, którą każdy zna? Niekoniecznie. Popkultura karmi nas wizjami tej katastrofy, m.in. w filmach i grach komputerowych. Czy jednak jest to prawdziwa historia zagłady Pompejów? Fakty historyczne na temat tego starożytnego miasta są inne niż, te które przedstawia kultura masowa.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak przebiegała erupcja Wezuwiusza i jakie były jej skutki.
- Dlaczego Pompeje były wcześniej znane jako 'antyczne Las Vegas'.
- Co wiemy o liczbie ofiar wybuchu Wezuwiusza w Pompejach.
- Jakie działania archeologiczne prowadzone są w Pompejach.
Pompeje i wybuch Wezuwiusza. Prawdziwa historia i przebieg katastrofy
Pompeje to symbol zagłady i katastrofy. Miejsce, gdzie czas stanął w miejscu. Rocznie ruiny starożytnego miasta regionie Kampanii we Włoszech odwiedza ponad dwa i pół miliona turystów, tak naprawdę nie znając jego tragicznej historii. Warto jednak wspomnieć, że historia Pompejów zaczęła się znacznie wcześniej. To przecież miasto założone przez Osaków jeszcze VII wieku p.n.e., które później znalazło się pod panowaniem greckim i etruskim. Pompeje były jednym z miast Kampanii, które zbuntowały się przeciwko Rzymowi w wojnach społecznych, ale finalnie uległy Cesarstwu Rzymskiemu.
Mimo burzliwej historii, wspaniale rozwijał się tam przemysł, rozkwitały finanse i turystyka, a na wulkanicznej glebie rosły sady i winnice. Pompeje były też znane z kasyn i domów publicznych. Jak opisuje National Geographic, było to antyczne Las Vegas, w którym do samej katastrofy trwało dekadenckie życie, a w przydomowych świątyniach składano ofiary i odprawiano rytuały. 24 sierpnia 79 r. n.e. nastąpiła erupcja Wezuwiusza. Głośne centrum antycznego życia zamieniło się w milczący grób.
Wybuch Wezuwiusza to nie była pierwsza katastrofa w Pompejach
Przypomnijmy, że Pompeje były już wcześniej doświadczane katastrofami. Źródła historyczne piszą o trzęsieniu ziemi w lutym 62 roku n.e., które nawet 65% powierzchni miasta. Spustoszyło też Herkulanum i inne miasta Kampanii. Zniszczenia wokół Zatoki Neapolitańskiej były przerażające. Około 600 owiec zmarło w Pompejach z powodu zanieczyszczonego powietrza, które było sygnałem alarmowym - Wezuwiusz się budził.
Mieszkańcy postanowili odbudować miasto. Aby zyskać przychylność niebios, po trzęsieniu ziemi oddali je pod opiekę larom – duszom zmarłych, bóstwom opiekuńczym i przynoszącym pomyślność. Bogowie ich modłów nie wysłuchali. Gdy miasto wchodziło w okres największego rozkwitu, nastąpiła katastrofa ostateczna trwająca ponad 30 godzin.
Wybuch wulkanu. Tak wyglądała zagłada Pompejów
Gdy ok. godziny 13:00 nastąpił wybuch Wezuwiusza, z wulkanu wystrzeliła chmura pyłu i „zapanowała głębsza ciemność niż podczas najmroczniejsze nocy”. Kasjusz Dion, autor „Historii rzymskiej”, pisał, że wybuch wulkanu był tak katastrofalny, iż Słońce było zaćmione nad Rzymem, a pył wulkaniczny dotarł do Egiptu i Syrii. Pliniusz Młodszy (autor jedynego zachowanego pisemnego świadectwa wielkiego kataklizmu), 25 lat po katastrofie pisał do Tacyta, że „w kilku miejscach z Wezuwiusza błyszczały szerokie płomienie, a ciemność nocy przyczyniła się do uczynienia ich jeszcze jaśniejszymi i wyraźniejszymi”.
Naukowcom udało się ustalić, że chmura pyłu z Wezuwiusza wystrzeliła na wysokość 33 kilometrów, a sam wulkan mógł wyzwolić energię termiczną 100 tysięcy razy większą niż zrzucenie bomby atomowej na Hiroszimę w 1945 roku. Wyrzucał lawę, stopione skały, gorący pył i sproszkowany popiół, i to z prędkością 1,5 miliona ton na sekundę.
Piekielna chmura o temperaturze 700–1000 st. C. opadła na Pompeje. Wulkan dosłownie zbombardował miasto rozgrzanym do czerwoności gruzem, od którego ciężaru zawalały się budynki. Wybuchły pożary, rozpętało się piekło. Nawet jeśli ktoś zdołał uciec przed ogniem, to do jego płuc trafiały śmiercionośne wulkaniczne gazy i popiół.
Łóżko przyciśnięte do drzwi miało powstrzymać napływ toksycznych gazów i pyłów do wnętrza willi. Wewnątrz schroniła się czteroosobowa rodzina. Być może zaczęli się dusić. Wówczas odsunęli barykadę i salwowali się ucieczką. Nie dotarli daleko, najwyżej do triclinium, czyli miejsce, gdzie spożywano posiłki- pisze National Geographic o katastrofie w Pompejach.
Byli tacy, którzy chcieli uciekać drogą morską, ale morze było zbyt wzburzone. W Zatoce Neapolitańskiej uderzyło nawet niewielkie tsunami.
Na tym jednak nie koniec. W nocy zaczęły się wylewy piroklastyczne z Wezuwiusza, z przerażającą prędkością niszcząc wszystko na swojej drodze. Lawa spalała budynki, trzęsła się ziemia.
Śmierć w Pompejach. Straszna historia, liczba ofiar
Śmierć w Pompejach była wyjątkowo straszna. Wiele osób zginęło w ułamku sekundy od gorąca, jeszcze zanim popiół z Wezuwiusza opadł na Pompeje. Jak wyjaśniają naukowcy, doznali szoku cieplnego i doszło do tzw. "trupich skurczów". Co więcej, „skwar był tak intensywny, że narządy i krew wyparowały, a ogromna temperatura powodowała zeszklenie mózgów”.
Pompeje mogło w momencie wybuchu Wezuwiusza zamieszkiwać nawet 20 tysięcy osób. Ile osób zginęło w Pompejach? Nie wiemy nigdy się nie dowiemy. Do tej pory znaleziono tam szczątki 2 tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci. Co ciekawe, niektórym udało się ewakuować i przetrwać. Byli też tacy, którzy po wybuchu Wezuwiusza wracali do miasta, by odzyskać swoje skarby i kosztowności.
Wśród ofiar wybuchu Wezuwiusza byli m.in. herodiańska księżniczka Drusilla i jej syn Agryppa, urodzony w małżeństwie z prokuratorem Antoniusem Feliksem. Prawdopodobnie zginął wtedy także rzymski poeta z czasów Nerona, Caesius Bassus. Rzymski pisarz i dowódca floty rzymskiej w Zatoce Neapolitańskiej Pliniusz Starszy, po wybuchu wulkanu, ruszył na miejsce katastrofy z pomocą. Zginął uduszony przez wulkaniczne gazy.
W latach 1830-1833 rosyjski malarz Karl Bryullov stworzył duży obraz zatytułowany "Ostatni dzień Pompei" przedstawiający erupcję Wezuwiusza w 79 r. n.e.
Pompeje. Badania archeologiczne i odkrycia
Archeolodzy i historycy badają Pompeje od 1748 roku. Wtedy zaczęto odkrywać miasto zakonserwowane pod 7-metrową warstwą osadów wulkanicznych, w tym błota i popiołu. Ocalały nawet malowidła na ścianach. Dokonywane są kolejne odkrycia, takie jak np. sekretne pokoje, ślady strasznych rytuałów i freski przedstawiające pikantne treści, a sztuczna inteligencja rozszyfrowuje kolejne starożytne zwoje zniszczone przez wybuch wulkanu. Na terenie nekropolii Porta Sarno, na wschód od starożytnego centrum Pompejów, odnaleziono zmumifikowane szczątki wraz z włosami i kośćmi osoby pochowanej w starożytnym grobowcu. W 2012 roku podczas wykopalisk odkryto brązowy rydwan ceremonialny i malowany grobowiec niewolnika.
Pierwszy raz na pozostałości murów miejskich starożytnych Pompei natrafiono podczas prac regulacyjnych rzeki Sarno w XVI w. Oficjalne wykopaliska rozpoczęto o wiele później, w 1748 r., na polecenie Karola VIII, króla Neapolu. Dlatego wszystkie obiekty znalezione w Pompejach (i sąsiednim Herkulanum) w latach 1748-1900, trafiły do Muzeum Królewskiego w Neapolu, dzisiejszego Muzeum Archeologicznego- pisze o Pompejach Muzeum Archeologiczne w Krakowie.
CIEKAWOSTKA: W 2016 roku na żywo w amfiteatrze w Pompejach wystąpił gitarzysta Pink Floyd, David Gilmour. Jest to pierwszy występ w Pompejach przed publicznością od 79 roku naszej ery.
Odlewy ciał w Pompejach
Największe emocje budzą odlewy ciał mieszkańców Pompejów w charakterystycznych pozycjach. Pamiętajmy jednak, że nie zamarli w ten sposób nagle w bezruchu, bo unieruchomił ich pył wulkaniczny. W latach 70. XIX wieku naukowcy stworzyli w Pompejach ponad 100 gipsowych odlewów ciał, by uwiecznić szczątki. Jak wyjaśnia Focus.pl, „wtłaczano gips do pustych przestrzeni powstałych po tym, jak znajdujące się wcześniej wewnątrz ciała uległy rozłożeniu”.
Źródło: Wikipedia, Radio ZET, Ciekawostki Historyczne, Pompei Online, Focus.pl, Plos ONE, Current Biology, Muzeum Archeologiczne w Krakowie
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku
Oceń artykuł
Tu się dzieje
