Oceń
Wyobraź sobie, że sięgasz po pachnącego pączka albo chrupiące frytki. Smak kuszący, ale w tle czai się niewidzialny wróg – tłuszcze trans. Niewielkie ilości tego składnika, obecnego w margarynach i przetworzonej żywności, mogą po cichu niszczyć serce, mózg i układ krążenia.
- Tłuszcze trans to szkodliwe tłuszcze obecne m.in. w margarynach, ciastkach, chipsach i daniach instant.
- Zwiększają ryzyko otyłości, nowotworów, miażdżycy, cukrzycy typu 2 i chorób serca.
- Na świecie tłuszcze trans są zakazywane, a Polacy jedzą masowo
- Zdrowsze alternatywy to masło, oleje roślinne, orzechy i domowe przekąski.
Redakcja poleca:
Czym są tłuszcze trans i dlaczego są tak szkodliwe dla naszego zdrowia?
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu uważano je za przełom w przemyśle spożywczym. Dziś tłuszcze trans – zwane też uwodornionymi – mają opinię jednych z najbardziej niebezpiecznych składników diety. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ostrzega, że regularne ich spożywanie prowadzi do setek tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie. Ale czym właściwie są tłuszcze trans, dlaczego są tak szkodliwe i w jakich produktach wciąż można je spotkać? Wyjaśniamy jakie choroby powodują.
Tłuszcze trans – czym są?
Tłuszcze trans to rodzaj nienasyconych kwasów tłuszczowych, które powstają na dwa sposoby:
- Naturalnie – w niewielkich ilościach występują w mięsie i mleku przeżuwaczy, takich jak krowy czy owce. Te naturalne transy uznaje się za mniej groźne.
- Przemysłowo, najgorsza wersja – w procesie częściowego uwodornienia olejów roślinnych. Tłuszcze trans mogą również powstawać w wyniku obróbki termicznej tłuszczów wielonienasyconych (np. podczas smażenia w wysokiej temperaturze),
Proces uwodornienia polega na dodaniu wodoru do ciekłych olejów, aby uczynić je bardziej stałymi i trwałymi. Dzięki temu np. twarde margaryny, miksy tłuszczowe, kremy cukiernicze, pizze mrożone, sery topione, croissanty czy fast foody zyskiwały dłuższy termin przydatności. Niestety, skutkiem ubocznym jest powstawanie tłuszczów trans, które zaburzają metabolizm człowieka.
Dlaczego tłuszcze trans są niebezpieczne i szkodliwe?
Badania naukowe pokazują, że tłuszcze trans nie mają żadnych korzyści zdrowotnych, a ich wpływ na organizm jest wyjątkowo destrukcyjny. Jak ostrzega Radio ZET, są uznanym czynnikiem powstawania nowotworów złośliwych (zwłaszcza raka piersi, jelita grubego i prostaty) oraz cukrzycy typu 2. Kwasy tłuszczowe trans, mogą zwiększać stężenie białka C-reaktywnego, insulinooporność, otyłość trzewną, procesy zapalne i ryzyko powstania zespołu metabolicznego.
Istnieją również badania, które pokazują że wysokie spożycie kwasów tłuszczowych trans zwiększa ryzyko niepłodności, zmniejszają ilość plemników i wystąpienia endometriozy u kobiet.
- Podnoszą poziom złego cholesterolu (LDL) – co zwiększa ryzyko miażdżycy, choroby wieńcowej, udaru i zawału serca. Zwiększają poziom markerów stanu zapalnego, takich jak białko C-reaktywne (CRP), prowadząc do miażdżycy.
- Obniżają poziom dobrego cholesterolu (HDL) – odbierając organizmowi naturalną ochronę przed chorobami układu krążenia.
- Zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2 – przez zaburzenia gospodarki insulinowej.
- Wywołują stany zapalne – które sprzyjają rozwojowi chorób przewlekłych, od otyłości po nowotwory.
- Negatywnie wpływają na mózg – badania sugerują, że mogą osłabiać pamięć i funkcje poznawcze.
- Zaburzają ekspresję genów, powodując np. reakcje alergiczne
- Zapychają żyły - przyczyniają się do powstania blaszki miażdżycowej w tętnicach, a więc do zwężenia i zmniejszenia przepływu krwi
Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że spożywanie tłuszczów trans odpowiada za ponad 500 tysięcy zgonów rocznie z powodu chorób serca i naczyń krwionośnych.
W jakich produktach znajdziemy tłuszcze trans?
Choć wiele krajów – w tym Polska – ograniczyło ich stosowanie, tłuszcze trans wciąż można spotkać w:
- margarynach i smarowidłach do pieczywa, tłuszczach piekarniczych
- fast foodach (frytki, hamburgery, nuggetsy), fryturach
- paluszkach, popcornie do mikrofalówki
- gotowych wyrobach cukierniczych (pączki, ciastka, wafle) - nadają produktom kruchość, delikatność i przedłużają trwałość.
- kremach czekoladowych do kanapek
- zupkach instant i produktach typu instant,
- tanich czekoladkach i batonach.
Jeśli na etykiecie produktu widnieje zapis „częściowo utwardzone oleje roślinne” – to znak, że w środku mogą kryć się tłuszcze trans.
Quiz: Test wiedzy o jedzeniu. Kuchnia i gotowanie bez tajemnic
Czy tłuszcze trans można całkowicie wyeliminować?
W 2018 roku WHO wezwała wszystkie kraje do wycofania przemysłowych tłuszczów trans z żywności do 2023 roku. Niektóre państwa, jak Dania czy Kanada, niemal całkowicie się z tym uporały. W Unii Europejskiej od 2021 roku obowiązują przepisy ograniczające ich zawartość w produktach spożywczych. Choć sytuacja się poprawia, konsumenci wciąż muszą być czujni – szczególnie przy wyborze tanich, wysoko przetworzonych produktów.
W ostatnich latach liczne kraje wprowadziły zakaz stosowania tłuszczów z izomerami trans. Stało się tak, m.in. w USA, Kanadzie i w kilku państwach Unii Europejskiej, począwszy od Danii, która jako pierwsza na świecie wprowadziła limit 2%, jako maksymalnej zawartości tych izomerów w tłuszczach spożywczych- wyjaśnia Radio ZET Zdrowie.
Jak chronić się przed tłuszczami trans?
- Czytaj etykiety – unikaj produktów z „częściowo utwardzonymi olejami”.
- Wybieraj świeże i naturalne jedzenie – warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty, orzechy, ryby.
- Gotuj samodzielnie – dzięki temu masz kontrolę nad użytymi składnikami.
- Zamiast margaryny wybieraj masło – lub oleje roślinne tłoczone na zimno.
Świadomość konsumentów rośnie, a przemysł spożywczy stopniowo odchodzi od stosowania utwardzanych olejów. Jednak walka z tłuszczami trans jeszcze się nie skończyła – i to od naszych codziennych wyborów zależy, czy damy im miejsce w swojej diecie.
Źródło: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) / Radio ZET / Wikipedia / Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej / Zdrowie PAP
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku
Oceń artykuł
Tu się dzieje
