Oceń
Na pierwszy rzut oka wygląda jak zwykły, żółty kwiat spotykany na łąkach i przy drogach. Tymczasem starzec jakubek (Jacobaea vulgaris) to roślina, która od lat budzi niepokój naukowców i hodowców. Choć przyciąga pszczoły i zdobi krajobraz, kryje w sobie toksyny mogące uszkadzać wątrobę ludzi i zwierząt.
- Co to za roślina starzec jakubek?
- Czy starzec jakubek to roślina trująca?
- Ważne informacje o roślinie starzec jakubek
Redakcja poleca:
Co to za roślina starzec jakubek? Czy może być trująca i szkodliwa dla wątroby?
Na pierwszy rzut oka wygląda niepozornie i przypomina rukolę. Wysoka bylina z żółtymi kwiatami przypominającymi stokrotki, często spotykana na łąkach, przy drogach czy polach. To starzec jakubek (Jacobaea vulgaris, dawniej Senecio jacobaea) – roślina, która zyskała złą sławę jako jeden z najbardziej toksycznych chwastów Europy. Dlaczego? Bo choć wygląda malowniczo, potrafi być niebezpieczna dla ludzi i zwierząt, a szczególnie dla wątroby. Trujące rośliny w Polsce to nie tylko barszcz Sosnowskiego.
Starzec jakubek – co to za roślina?
Starzec jakubek to bylina z rodziny astrowatych (Asteraceae). Dorasta nawet do 1,5 metra wysokości, a jego żółte kwiaty można zobaczyć od czerwca aż do jesieni. Roślina jest rozprzestrzeniona w całej Europie, również w Polsce, gdzie najczęściej rośnie:
- na nieużytkach,
- przy drogach i torach kolejowych,
- na pastwiskach i w pobliżu pól uprawnych.
Choć dla oka wygląda jak letnia ozdoba krajobrazu, botanicy i lekarze ostrzegają: starzec jakubek kryje w sobie toksyczne związki – alkaloidy pirolizydynowe.
Dlaczego starzec jakubek może być trujący?
Roślina zawiera ponad 30 różnych alkaloidów pirolizydynowych, które w organizmie człowieka i zwierząt przekształcają się w toksyczne metabolity. Ich głównym celem jest wątroba, gdzie mogą powodować:
- uszkodzenia komórek wątrobowych,
- zwłóknienia,
- a nawet marskość wątroby.
Według badań publikowanych w czasopiśmie Nature i raportów Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), długotrwałe spożywanie nawet niewielkich ilości tych związków (np. przez zioła, herbaty, miód czy mleko pochodzące od zwierząt karmionych skażoną paszą) może zwiększać ryzyko przewlekłych chorób wątroby, a w skrajnych przypadkach także nowotworów.
Czy starzec jakubek jest groźny dla ludzi?
Bezpośredni kontakt z rośliną zazwyczaj nie jest niebezpieczny – nie wywołuje silnych reakcji skórnych. Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy jej części dostaną się do organizmu. Może to nastąpić przez:
- picie herbat ziołowych zanieczyszczonych fragmentami rośliny,
- spożywanie miodu, w którym znalazł się pyłek starca,
- mleko i mięso od zwierząt karmionych skażoną paszą.
Z tego powodu w wielu krajach prowadzi się monitoring poziomu alkaloidów pirolizydynowych w żywności.
Zagrożenie dla zwierząt hodowlanych
Starzec jakubek jest szczególnie niebezpieczny dla koni, bydła i owiec. To dla nich roślina zabójcza nawet małych dawkach. Zwierzęta zazwyczaj unikają świeżej rośliny ze względu na jej gorzki smak. Problem pojawia się w sianie – suszenie nie usuwa toksyn, a smak staje się mniej wyczuwalny. To sprawia, że starzec jakubek może być cichym zagrożeniem w paszy.
Stanowi zagrożenie dla koni, w których organizmach kumuluje toksynę, doprowadzając do uszkodzeń neurologicznych i śmierci.
U zwierząt odnotowuje się:
- wyniszczenie organizmu,
- apatię i brak apetytu,
- objawy uszkodzenia wątroby,
- w skrajnych przypadkach – śmierć.
Czy starzec jakubek ma jakieś pozytywne strony?
Choć brzmi to paradoksalnie, starzec jakubek pełni też ważną rolę w ekosystemie. Jego kwiaty przyciągają pszczoły, motyle i inne owady zapylające. Niektóre gąsienice – np. motyla tygrzyka gałęziówki – żywią się wyłącznie tą rośliną, wykorzystując jej toksyny jako naturalną ochronę przed drapieżnikami.
Dla człowieka jednak roślina ta nie ma praktycznego zastosowania leczniczego – dawniej próbowano wykorzystywać ją w medycynie ludowej. Znachorzy łagodzili starcem jakubkiem objawy kolki, chorób skórnych i wspomagali gojenie ran. Co więcej, starzec jakubek był pospolitym składnikiem ludowych nalewek przygotowanych przez większość polskich zielarzy. Badania naukowe potwierdziły jednak, że poza zwartą w tej roślinie trucizną, może być nawet rakotwórcza.
Czy trzeba się obawiać starca jakubka w Polsce?
W ostatnich latach botanicy odnotowali wzrost liczebności tej rośliny w Polsce. Sprzyja temu zmiana klimatu i zaniedbane pastwiska. W Niemczech i Wielkiej Brytanii prowadzi się nawet specjalne programy monitorowania i usuwania starca z terenów wypasowych.
Warto pamiętać:
- nie należy zbierać ani suszyć nieznanych roślin z łąk,
- produkty ziołowe najlepiej kupować z pewnych źródeł,
- jeśli jesteś pszczelarzem – dobrze monitorować pasieki, zwłaszcza w pobliżu nieużytków.
Starzec jakubek uczy nas jednego – że przyroda, choć piękna, bywa też niebezpieczna, a kluczem jest wiedza i ostrożność.
Źródło: Radio ZET / Wikipedia / Lasy Państwowe
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku
Oceń artykuł
Tu się dzieje
