Co to jest samopsza? Zdrowy składnik kaszotto, dużo białka i błonnika

Samopsza to pradawny gatunek pszenicy. Jej botaniczna nazwa to Triticum monococcum. Należy do najstarszych zbóż udomowionych przez człowieka, a jej uprawa rozpoczęła się tysiące lat temu na terenach Bliskiego Wschodu. Przez długi czas samopsza była jednym z ważnych składników pożywienia dawnych społeczności. Z czasem jej znaczenie zmalało, ponieważ większą popularność zdobyła pszenica zwyczajna, która zapewnia wyższe plony i jest łatwiejsza w przemysłowym przetwarzaniu. Dzisiaj samopsza ponownie pojawia się w sklepach ze zdrową żywnością, piekarniach i ofertach producentów ekologicznych produktów zbożowych.

Co sprawia, że samopsza budzi zainteresowanie?

• Jest pradawnym gatunkiem pszenicy, który zachował wiele cech charakterystycznych dla tradycyjnych zbóż.
• Dostarcza białka, błonnika oraz składników mineralnych.
• Zawiera karotenoidy, w tym luteinę i beta-karoten, które są przedmiotem zainteresowania naukowców badających właściwości żywności.
• Ma wyrazisty, lekko orzechowy smak.
• Można wykorzystywać ją do przygotowywania pieczywa, makaronów, naleśników i innych potraw.

Czy samopsza jest zdrowa? Najważniejsze właściwości

Samopsza może być wartościowym elementem zbilansowanej diety. Jej ziarna zawierają białko, węglowodany, błonnik pokarmowy, tłuszcze oraz składniki mineralne. Wyróżniają się także obecnością związków o właściwościach przeciwutleniających. Dokładny skład zależy jednak od odmiany, warunków uprawy oraz tego, czy wykorzystujemy całe ziarno, czy produkt z oczyszczonej mąki.

Samopsza dostarcza białka

Jedną z cech samopszy jest stosunkowo wysoka zawartość białka, nawet 50% więcej niż zwykła pszenica. Jego ilość może być większa niż w przypadku niektórych odmian współczesnej pszenicy, choć różnice zależą od konkretnego ziarna i sposobu przeprowadzenia analizy. Nie należy jednak traktować jej jako produktu wysokobiałkowego w takim samym sensie jak jajka, twaróg czy nasiona roślin strączkowych.

Zawiera błonnik pokarmowy

Błonnik to jeden z powodów, dla których warto zwracać uwagę na produkty z pełnego ziarna. Wspiera prawidłową pracę przewodu pokarmowego i pomaga zwiększyć sytość posiłków. Jeżeli zależy nam na większej ilości błonnika w diecie, dobrym wyborem może być pełnoziarnista mąka z samopszy lub potrawy przygotowane z całych ziaren.

Dostarcza luteiny i innych przeciwutleniaczy

Samopsza wyróżnia się obecnością karotenoidów, w tym luteiny i beta-karotenu. To związki, które nadają jej ziarnom i mące charakterystyczne żółtawe zabarwienie.

Karotenoidy są przedmiotem badań ze względu na swoje właściwości przeciwutleniające. Luteina jest również ważnym składnikiem tkanek oka, szczególnie siatkówki.

Zawiera składniki mineralne i witaminy z grupy B

Ziarna samopszy dostarczają między innymi żelaza, a także witamin z grupy B. Dokładne ilości zależą od produktu i jego przetworzenia.

Żelazo uczestniczy w transporcie tlenu w organizmie, natomiast witaminy z grupy B pełnią wiele funkcji związanych między innymi z metabolizmem energetycznym i prawidłowym działaniem układu nerwowego.

Samopsza a zwykła pszenica. Która jest zdrowsza?

Niektóre badania wskazują, że ziarna samopszy mogą zawierać więcej określonych składników odżywczych i karotenoidów niż ziarna wybranych odmian pszenicy zwyczajnej. 

W praktyce warto zwrócić uwagę na kilka kwestii:

• Białko: samopsza może wyróżniać się jego wysoką zawartością, ale wynik zależy od konkretnej odmiany i warunków uprawy.
• Karotenoidy: to jeden z charakterystycznych atutów tego pradawnego zboża.
• Błonnik: jego ilość zależy w dużej mierze od tego, czy produkt powstał z pełnego ziarna.
• Kaloryczność: samopsza nie jest automatycznie produktem niskokalorycznym. Jej wartość energetyczna zależy od postaci i składu produktu.
• Smak: ma wyrazisty, lekko orzechowy aromat, który może urozmaicić codzienne posiłki.

Wybierając produkty zbożowe, warto przede wszystkim zwracać uwagę na stopień przetworzenia, zawartość błonnika oraz skład gotowego produktu. Pełnoziarnista mąka z samopszy może być wartościowym urozmaiceniem diety, ale podobną rolę mogą pełnić również inne produkty pełnoziarniste.

Czy samopsza zawiera gluten?

Tak, samopsza zawiera gluten. Jest gatunkiem pszenicy, dlatego nie nadaje się dla osób chorujących na celiakię i nie może być traktowana jako bezpieczny zamiennik produktów bezglutenowych. Osoby z alergią na pszenicę również nie powinny samodzielnie zakładać, że pradawna odmiana będzie dla nich odpowiednia.

Co można zrobić z samopszy? Nie tylko chleb

Można kupić ją w postaci ziaren lub mąki, a następnie wykorzystywać podobnie jak inne rodzaje pszenicy. Jej smak jest lekko orzechowy, a mąka może mieć żółtawy odcień. Dzięki temu wypieki i potrawy z jej dodatkiem zyskują nieco inny charakter niż dania przygotowane ze zwykłej mąki pszennej.

Chleb i domowe pieczywo

Jednym z najpopularniejszych zastosowań samopszy jest wypiek chleba. Mąka z tego zboża może być wykorzystana do przygotowania bochenków na zakwasie lub drożdżach. Trzeba jednak pamiętać, że mąka z samopszy zachowuje się inaczej niż typowa mąka pszenna. Różnice w składzie białek wpływają na właściwości ciasta, dlatego czasami konieczne jest dostosowanie ilości wody, sposobu wyrabiania i czasu fermentacji.

Naleśniki, placuszki i gofry

Mąka z samopszy sprawdzi się również w prostych potrawach śniadaniowych.

Można wykorzystać ją do przygotowania:

• naleśników na słodko i słono;
• placuszków z jogurtem naturalnym;
• gofrów;
• domowych tortilli;
• ciasta na wytrawne placki.

Makaron domowy

Z mąki z samopszy można przygotować także domowy makaron. Pasuje do prostych sosów pomidorowych, dań warzywnych i potraw z oliwą oraz ziołami.

Kaszotto, sałatki i zupy

Całe ziarna samopszy mogą być wykorzystywane podobnie jak inne zboża. Po odpowiednim przygotowaniu można dodawać je do sałatek, zup i dań jednogarnkowych.

Sprawdzą się między innymi w połączeniu z:

• pieczonymi warzywami;
• grzybami i świeżymi ziołami;
• pomidorami, ogórkiem i oliwą;
• soczewicą lub ciecierzycą;
• bulionem warzywnym.

Źródło: Healthline, Wikipedia, Radio ZET Zdrowie, Planeta.pl