Oceń
Niepozorne, śliskie i często budzące obrzydzenie – pijawki wcale nie są tak straszne, jak mogłoby się wydawać. Można je spotkać w Polsce, i to nawet kilka gatunków. Czy naprawdę są groźne dla człowieka i piją ludzką krew?
- Czym są pijawki i czy żyją w Polsce?
- Czy pijawki piją krew?
- Jak pijawka dokonuje ugryzienia i czy przenosi choroby
- Dlaczego pijawki są pożyteczne w ekosystemie
Pijawki w Polsce – czy mogą ugryźć i pić krew? Czy są groźne dla człowieka?
Polska to nie Australia, ale też mamy całą pokaźną menażerię - prusaki, sieciarze jaskiniowe, pająki kolczaki zbrojne, sarnie kleszcze, turkuć podjadek, czy ptasie kleszcze obrzeżki. Ale nie zapominajcie, że w Polsce żyją też pijące krew pijawki. To są dopiero potwory rodem z horrorów typu "Obcy"! Mają „usta jak mikser do smoothie”, a w nich trzy pary szczęk rozmieszczone w układzie promienistym, a w każdej z par znajduje się między 60 a 100 ostrych zębów mikroskopijnej wielkości.
Pijawki od wieków budzą w ludziach mieszane uczucia. Z jednej strony kojarzą się ze strachem przed tym, że „przyczepią się do skóry i wypiją krew”. Z drugiej – to niezwykłe zwierzęta, które od setek lat wykorzystywane są w medycynie. W Polsce żyje kilkadziesiąt gatunków pijawek, ale tylko nieliczne z nich potrafią ugryźć człowieka. Czy rzeczywiście należy się ich obawiać?
Quiz: Świat zwierząt - mega test wiedzy. Zaskakujące ciekawostki o zwierzętach
Jak wyglądają pijawki w Polsce?
Pijawki to pierścienice blisko spokrewnione z dżdżownicami. Ich ciało jest miękkie, spłaszczone i zakończone przyssawkami. Poruszają się charakterystycznym „pełzaniem” – przyczepiając się naprzemiennie przednią i tylną przyssawką. W Polsce można spotkać je głównie w jeziorach, stawach, wolno płynących rzekach i podmokłych łąkach.
Czy pijawki w Polsce piją krew?
To pytanie pojawia się najczęściej. Odpowiedź brzmi: tak, ale tylko niektóre gatunki.
- Najbardziej znana jest pijawka lekarska (Hirudo medicinalis) – kiedyś masowo wykorzystywana w zabiegach upuszczania krwi. Obecnie jest gatunkiem chronionym i rzadko spotykanym w naturze.
- Inne gatunki, jak np. pijawka końska (Haemopis sanguisuga), mogą przyczepić się do skóry człowieka, ale nie pasożytuję. Aktywnie polują na małe ryby, ślimaki, skorupiaki, skąposzczety, kijanki i inne pijawki. Ofiara jest połykana w całości albo wysysana. Pijawka końska występuje w wodach stojących i wolno płynących, a także blisko zbiorników wodnych, zimą zakopana.
- Pijawka rybia (Piscicola geometra) – pasożytuje na rybach pijąc krew, przenosi na żywicieli pasożyty. W Polsce to gatunek pospolity, występuje także w Bałtyku.
Większość gatunków pijawek w Polsce wcale nie żywi się krwią ludzi czy zwierząt, lecz… drobnymi bezkręgowcami, larwami owadów czy fragmentami materii organicznej. Pijawki aktywnie polują!
Jak wygląda „ugryzienie” pijawki?
Pijawka nie ma zębów w klasycznym sensie, lecz trzy szczęki uzbrojone w drobne ząbki. Przecina nimi skórę i wprowadza do rany substancje zapobiegające krzepnięciu krwi. Dlatego ranka po pijawce może krwawić nawet kilka godzin, choć nie jest to niebezpieczne.
Sam moment „ukąszenia” często jest mało odczuwalny – pijawki wydzielają substancje znieczulające w ślinie. Pijawka wypija krew (używa silnie umięśnionej gardzieli i przełyku do ssania), a następnie po uczcie odpada. Co ciekawe, w ślinie pijawki znajduje się również hirudyna (silny koagulant zapobiegający krzepnięciu krwi) oraz hialuronidaza (enzym rozkładający kwas hialuronowy w tkankach).
Czy pijawki przenoszą choroby?
To jedno z kluczowych pytań o ich bezpieczeństwo.
- W naturalnych warunkach pijawki w Polsce nie są uważane za istotnych nosicieli chorób.
- W przeciwieństwie do komarów czy kleszczy, nie stanowią poważnego zagrożenia epidemiologicznego.
- Mogą jednak w wyjątkowych sytuacjach przenieść bakterie, jeśli wcześniej żerowały na chorym zwierzęciu. Takie przypadki są niezwykle rzadkie.
Czy pijawki są groźne dla człowieka? Przenoszą choroby?
W większości przypadków nie. Kontakt z pijawką zwykle kończy się niewielką ranką i chwilowym dyskomfortem. Największym zagrożeniem jest… psychiczny stres związany z samym faktem przyssania się zwierzęcia. Jeśli naprawdę macie pecha, czeka was także reakcja alergiczna.
Ugryzienie pijawki. Warto pamiętać:
- Osoby uczulone na substancje obecne w ślinie pijawki mogą zareagować silniejszym stanem zapalnym.
- Przy dużej liczbie pijawek (np. w tropikach, gdzie występują inne gatunki) istnieje ryzyko większej utraty krwi. W Polsce to praktycznie się nie zdarza.
Dlaczego pijawki są pożyteczne?
Choć budzą strach, pijawki pełnią ważną rolę w ekosystemie – pomagają regulować liczebność drobnych zwierząt wodnych. Co więcej, medycyna wykorzystuje ich niezwykłe zdolności:
- hirudoterapia – leczenie pijawkami jest stosowane m.in. przy chorobach krążenia, obrzękach czy problemach zakrzepowych,
- badania nad ich śliną dostarczyły substancji, które inspirują nowoczesne leki przeciwzakrzepowe.
Pijawki w Polsce – podsumowanie
- Tak, niektóre pijawki w Polsce mogą ugryźć i wypić niewielką ilość krwi.
- Nie są jednak poważnym zagrożeniem dla człowieka.
- Rzadko przenoszą choroby, a ich ukąszenie zazwyczaj kończy się tylko drobną raną.
- To fascynujące zwierzęta, które – mimo złej reputacji – odegrały i nadal odgrywają istotną rolę w medycynie i przyrodzie.
Źródło: Radio ZET, WP Turystka, Nadleśnictwo Lipusz / Wigierski Park Narodowy
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku
Oceń artykuł
Tu się dzieje
