Co to jest ashwagandha i na co pomaga?

Ashwagandha (Withania somnifera), nazywana również witanią ospałą, jest rośliną wykorzystywaną od stuleci w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej. Naturalnie występuje m.in. w Indiach, na Bliskim Wschodzie i w części Afryki. Jej korzeń, a w niektórych preparatach także liście, wykorzystuje się do produkcji suplementów diety. W ostatnich latach ashwagandha zyskała popularność wśród osób żyjących w ciągłym stresie, mających problemy z zasypianiem lub odczuwających zmęczenie. Czy na pewno jest bezpieczna dla zdrowia? 

Na co pomaga ashwagandha?

Producenci przedstawiają ashwagandhę jako adaptogen, czyli substancję, która ma wspierać organizm w przystosowywaniu się do obciążeń fizycznych i psychicznych. Roślina zawiera związki określane jako witanolidy. To właśnie im przypisuje się część jej potencjalnych właściwości biologicznych. Najwięcej zainteresowania badaczy budzą możliwe działanie przeciwstresowe i wpływ na sen. Nie oznacza to jednak, że wszystkie obietnice reklamowe zostały potwierdzone w badaniach klinicznych.

Ashwagandha na stres i napięcie psychiczne

To jedno z najczęściej deklarowanych zastosowań tego suplementu. W części badań osoby przyjmujące określone ekstrakty z ashwagandhy przez kilka tygodni zgłaszały mniejsze odczuwanie stresu oraz zmęczenia. Niektóre wyniki wskazują również na zmiany w poziomie kortyzolu, czyli hormonu uczestniczącego w reakcji organizmu na stres. Warto jednak zachować ostrożność wobec obietnic, że suplement całkowicie wyeliminuje stres.

Czy ashwagandha pomaga zasnąć?

Niektóre badania sugerują, że wybrane preparaty z ashwagandhą mogą nieznacznie poprawiać jakość snu i skracać czas potrzebny na zaśnięcie. Potencjalne korzyści nie są jednak równoznaczne z potwierdzoną skutecznością w leczeniu bezsenności. Nie wiadomo również, czy efekty utrzymują się podczas długotrwałego stosowania.

Jeśli trudności z zasypianiem powtarzają się przez dłuższy czas, warto poszukać ich przyczyny, zamiast polegać wyłącznie na suplementach.

Ashwagandha a testosteron i płodność mężczyzn

W niektórych badaniach zaobserwowano, że stosowanie określonych preparatów przez dwa do czterech miesięcy może wiązać się ze wzrostem poziomu testosteronu i poprawą wybranych parametrów nasienia. To jednak ograniczone dowody, których nie należy interpretować jako gwarancji poprawy płodności. Nie ma podstaw, aby uznać ashwagandhę za uniwersalny sposób na zaburzenia hormonalne lub problemy z poczęciem dziecka.

Koncentracja, odporność i regeneracja. Czy ashwagandha pomaga?

W internecie można znaleźć informacje, że ashwagandha poprawia pamięć, wspiera odporność, zwiększa wydolność fizyczną i pomaga kontrolować poziom cukru we krwi. W przypadku wielu takich zastosowań brakuje wystarczających dowodów z badań na ludziach, które pozwalałyby potwierdzić skuteczność suplementu. 

Dania zakazała sprzedaży produktów z ashwagandhą

W 2023 r. Dania wprowadziła zakaz stosowania ashwagandhy w żywności, w tym w suplementach diety. Duńska administracja weterynaryjna i żywnościowa wskazuje na obawy dotyczące możliwego wpływu rośliny na hormony płciowe i reprodukcję, a także na metabolizm, układ odpornościowy i ośrodkowy układ nerwowy.

W 2024 r. holenderski Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Środowiska (RIVM) zalecił unikanie produktów zawierających ashwagandhę. W ocenie instytucji stosowanie takich preparatów może wiązać się z ryzykiem działań niepożądanych, a szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży. Wśród potencjalnych zagrożeń wymieniano m.in. uszkodzenie wątroby, zaburzenia czynności tarczycy i wpływ na układ hormonalny.

Czy ashwagandha jest bezpieczna? Możliwe skutki uboczne

W krótkotrwałych badaniach niektóre preparaty były na ogół dobrze tolerowane, ale nie oznacza to, że suplement jest bezpieczny dla każdego. Nie ustalono również wystarczająco dobrze bezpieczeństwa stosowania ashwagandhy przez wiele miesięcy lub lat.

Do możliwych działań niepożądanych ashwagandhy należą:

• dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, biegunka i dyskomfort w jamie brzusznej;
• senność, która może utrudniać codzienne funkcjonowanie;
• zaburzenia czynności wątroby, opisywane w rzadkich przypadkach związanych ze stosowaniem preparatów zawierających ashwagandhę;
• zmiany w czynności tarczycy, które mogą mieć znaczenie zwłaszcza u osób z zaburzeniami hormonalnymi;
• interakcje z lekami, mogące wpływać na bezpieczeństwo terapii.

Szczególnej uwagi wymaga wątroba. W literaturze medycznej opisano przypadki uszkodzenia tego narządu u osób stosujących ashwagandhę. Takie powikłania wydają się rzadkie, ale mogą być poważne.

Jeśli podczas stosowania suplementu pojawią się zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz, silne nudności albo ból brzucha, należy przerwać przyjmowanie preparatu i pilnie skontaktować się z lekarzem.

Kto nie powinien przyjmować ashwagandhy?

Choć suplementy z ashwagandhą są łatwo dostępne, nie każdy powinien po nie sięgać. Przed ich zastosowaniem szczególną ostrożność powinny zachować następujące osoby:

• kobiety w ciąży - ze względu na potencjalne ryzyko dla ciąży;
• kobiety karmiące piersią - z powodu niewystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa;
• osoby z chorobami tarczycy lub przyjmujące hormony tarczycy;
• osoby z chorobami autoimmunologicznymi;
• osoby z chorobami wątroby;
• osoby przyjmujące leki na cukrzycę lub nadciśnienie;
• osoby stosujące leki uspokajające, przeciwdrgawkowe lub immunosupresyjne;
• mężczyźni z nowotworami prostaty wrażliwymi na hormony;
• osoby przygotowujące się do zabiegu chirurgicznego.

Jeśli przyjmujesz leki na stałe, skonsultuj stosowanie ashwagandhy z lekarzem lub farmaceutą. Nie należy samodzielnie odstawiać przepisanych leków ani zastępować ich suplementami.

Przed zakupem ashwagandhy warto zwrócić uwagę na kilka kwestii:

• Skład preparatu - sprawdź, czy zawiera ekstrakt z korzenia, czy również inne części rośliny.
• Wiarygodność producenta - poszukaj informacji o kontroli jakości i badaniach produktu.
• Interakcje z lekami - skonsultuj suplement z lekarzem lub farmaceutą, jeśli stosujesz jakiekolwiek leki.
• Ostrzeżenia sanitarne - sprawdź, czy dany produkt lub jego partia nie zostały objęte wycofaniem.
• Cel stosowania - nie traktuj suplementu jako zamiennika diagnostyki lub leczenia.

Źródło: Journal of Ayurveda and Intergrative Medicine/Wikipedia/Nutrition & Metabolism/Nutrients/Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine