Oceń
Unia Europejska przyspiesza prace nad nowym zakazem. PFAS, czyli per- i polifluoroalkilowe związki chemiczne określane mianem "wiecznych chemikaliów", zostaną wyeliminowane w Europie z produktów konsumenckich? Wyjaśniamy w jakich produktach jest najwięcej PFAS i jaki jest ich wpływ na zdrowie. Czy są rakotwórcze i obniżają płodność? Chemikalia PFAS są wieczne, ale ty nie (jeśli będziesz je spożywał)!
Unia Europejska chce zakazać PFAS. Jak groźne są "wieczne chemikalia"?
Unia Europejska szykuje nowy zakaz. Per- i polifluoroalkilowe związki chemiczne PFAS (ang. per- and polyfluoroalkyl substances), tzw. "wieczne chemikalia", miałyby zostać objęte zakazem stosowania w wielu produktach konsumenckich (z wyjątkami dla podstawowych zastosowań przemysłowych ). Francja i Dania już ich zakazały, m.in. w papierowych opakowaniach na żywność. Co więcej, Dania, Niemcy, Holandia, Norwegia i Szwecja poparły szeroki zakaz stosowania PFAS prawie dwa lata temu. Teraz komisarz UE ds. środowiska Jessika Roswall zapowiedziała przyspieszenie prac nad zakazem, by chronić środowisko naturalne i zdrowie obywateli.
PFAS to grupa syntetycznych substancji chemicznych zawierających silne wiązania węgiel-fluor. Dzięki temu są odporne na rozkład i mają właściwości hydrofobowe (odpychają wodę i tłuszcze), co czyni je użytecznymi w przemyśle. Wyjaśniamy gdzie stosuje się ich najwięcej.
Produkty z PFAS. "Wieczne chemikalia" w domu, kuchni i w jedzeniu
W jakich produktach znajdziemy PFAS? „Wieczne chemikalia” stosowane są od lat 50. w wyrobach przemysłowych takich jak np. detergenty, kosmetyki (balsamy, szminki, podkłady, kremy do golenia), patelnie i garnki z powłoką teflonową (PTFE) , papier do pieczenia, papier toaletowy, wodoodporne tekstylia, materiały antykorozyjne, kleje, taśmy, opakowania typu "take-away", piany gaśnicze, silikonowe akcesoria kuchenne i opakowania do przechowywania żywności.
Gdzie jest najwięcej PFAS? – Oto główne źródła:
1. Opakowania żywności typu „fast food”
- Pudełka na frytki, torby na popcorn do mikrofali, papierowe talerze – często zawierają PFAS, aby nie chłonęły tłuszczu.
- Mikropopcorn jest jednym z największych winowajców.
2. Odzież i tekstylia „odpychające wodę”
- Kurtki przeciwdeszczowe, odzież outdoorowa, obrusy plamoodporne – jeśli coś „nie wchłania wody”, prawdopodobnie ma PFAS.
3. Kosmetyki
- Szczególnie wodoodporne tusze do rzęs, podkłady, szminki i kremy z filtrem UV.
- PFAS mogą być dodawane jako składniki „film former” – tworzące warstwę ochronną.
4. Przybory kuchenne z powłoką nieprzywierającą
- Patelnie teflonowe (PTFE) i inne naczynia z powłokami non-stick. Przy uszkodzeniach mogą uwalniać PFAS.
5. Środki czystości i produkty gospodarstwa domowego
- Woski do podłóg, środki impregnujące dywany, płyny do czyszczenia szyb, niektóre detergenty.
6. Piany gaśnicze (AFFF)
- Stosowane na lotniskach, w straży pożarnej – największe lokalne źródło skażenia PFAS, zwłaszcza w wodach gruntowych.
7. Woda pitna
- W pobliżu zakładów chemicznych, baz wojskowych czy lotnisk woda może być skażona PFAS – to jedno z najbardziej niepokojących źródeł, bo działa codziennie.
Chemikalia PFAS są niebezpieczne, ponieważ nie rozkładają się w środowisku i kumulują się w organizmie zwierząt i ludzi. Mogą powodować m.in. choroby tarczycy, obniżać płodność (zakłócają funkcje rozrodcze), niszczyć wątrobę, a do tego zwiększać ryzyko zachorowania na nowotwory jąder i nerek. Powodują śmierć komórek i uszkodzenia DNA, zaburzają gospodarkę hormonalną.
PFAS kumulują się w organizmie i są powiązane z:
- zaburzeniami hormonalnymi,
- osłabieniem odporności,
- problemami z tarczycą,
- zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów (np. nerki, jąder),
- niższą skutecznością szczepień u dzieci.
Produkty codziennego użytku w których stosowane są „wieczne chemikalia” PFAS:
- Naczynia z powłoką nieprzywierającą (np. teflonowe patelnie) – zwłaszcza starsze modele
- Odzież wodoodporna i plamoodporna – kurtki outdoorowe, buty trekkingowe, odzież robocza
- Meble i dywany z powłoką chroniącą przed zabrudzeniem
- Papierowe opakowania na żywność typu fast-food – np. papiery do burgerów, kartony po frytkach, tacki papierowe
- Sztućce i naczynia jednorazowe z „papieru” – które mają warstwę hydrofobową
- Kosmetyki – zwłaszcza wodoodporne, jak tusze do rzęs, kremy z filtrem, niektóre podkłady
Woda pitna:
- W wielu krajach PFAS wykrywane są w wodzie kranowej – głównie w pobliżu zakładów przemysłowych, baz wojskowych czy lotnisk (gdzie stosowano piany gaśnicze zawierające PFAS).
Środki czystości i przemysłowe:
- Piany gaśnicze
- Środki impregnujące do tkanin, skóry, dywanów
- Środki do mycia szyb, samochodów, kuchni
Niestety, syntetyczne związki chemiczne są już niemal wszędzie, przenikają do wody i gleby. Jak wykazały najnowsze badania naukowe, zawierają je w ogromnych ilościach krewetki, ośmiornice, kalmary, mule i przegrzebki. Najbardziej skażone chemicznie okazały się krewetki i homary, ponieważ żyją najbliżej dna i wybrzeża.
Źródło: National Library of Medicine,Radio ZET, Frontiers, Portal morski, Onet Kobieta, Ocean Conservancy
Dziękujemy za przeczytanie artykułu do końca. Bądź na bieżąco! Polub naszą stronę na Facebooku
Oceń artykuł
Tu się dzieje
